Geachte leden van de raad van Valkenswaard,
Voor u ligt de Programmabegroting 2027-2030 van de gemeente Valkenswaard. Dit is de eerste begroting van de nieuwe bestuursperiode. In deze begroting worden de ambities en financiele consequenties voor 2027 uiteengezet. Bij het opstellen van de Nota Kaders 2027-2030 werd duidelijk dat de gemeente Valkenswaard geconfronteerd werd met een structureel meerjarig negatief saldo. Op verzoek van de raad is er voorafgaand aan de behandeling van de begroting een voorstel uitwerking voorkeursscenario's bezuinigingen voorbereid. Het door de raad op 10 september vastgestelde bezuinigingsscenario is verwerkt in deze begroting.
In voorgaande jaren was het uitgangspunt om een begroting aan te bieden die voor het lopende jaar maar ook voor de meerjarenraming structureel sluitend was, in de huidige dynamiek van een gemeentelijke overheid is dit niet meer realistisch. Het uitgangspunt is een structureel sluitende jaarschijf 2027.
We hebben voor het sluitend maken van de jaarschijf 2027 geen gebruik hoeven maken van de technische mogelijkheden die de Provincie onder voorwaarden toestaat (stelposten kapitaallasten en personeel en inzet algemene reserve als structureel dekkingsmiddel). Dat geeft in de toekomst nog ruimte voor lopende ontwikkelingen die nog niet financieel zijn vertaald (onder andere Dennenberg, huisvesting gemeentehuis, LTS-terrein, verduurzaming gebouwen en GR samen voor de jeugd)
De basis voor de beleidsinhoud van deze begroting is gebaseerd op het raadsprogramma 2026-2030. Dit programma is uitgewerkt in de te bereiken doelen, onderverdeeld in de programma's. Per programma en programmaonderdeel is aangegeven wat er concreet in 2027 gedaan gaat worden.
De begroting 2027-2030 is structureel sluitend in 2027, kent een gezonde reservepositie en voldoet aan de financiële uitgangspunten uit het raadsprogramma:
- Minimaal de eerste jaarschijf moet sluitend zijn;
- We voeren een solide financieel beleid waarbij we de rekening niet doorschuiven naar volgende generaties;
- We willen geen onnodige lastenverhogingen voor onze inwoners.
Uit de financiële indicatoren blijkt dat de gemeente Valkenswaard voldoet aan alle normen, een mooie basis voor een nieuwe bestuursperiode.
De financiering van jeugd en WMO blijft een onzekerheid voor het meerjarenperspectief. Dit is ook opgenomen in de risicoparagraaf. De komende jaren moet vanuit het Rijk duidelijk worden hoe deze financiering eruit gaat zien en wat de consequenties zijn voor de gemeenten. In de begroting 2027-2030 is een budget opgenomen voor de evaluatie sociaal domein met als doel om meer grip te krijgen op de uitgaven.
Weerbaar zijn in een complexe omgeving
Het opstellen van een gemeentelijke begroting wordt steeds complexer. Geopolitieke spanningen, hybride dreigingen, klimaatverandering en de kwetsbaarheid van vitale voorzieningen vragen om versterking van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. Ontwikkelingen op mondiaal niveau raken onze samenleving harder dan ooit; deze vertalen zich in stijgende inflatie voor onze inwoners. De gemeente staat als overheid het dichtst bij de burger en daardoor voor de inwoners ook het directe aanspreekpunt. De toenemende complexiteit van de externe omgeving stelt hoge eisen aan de wendbaarheid en het aanpassingsvermogen van de organisatie. We zien onder andere een toename in het aantal WOO-verzoeken in aantal en complexiteit, en dat vraagt veel van de organisatie. De privacy van inwoners, bestuurders en medewerkers moet gegarandeerd blijven. Gemeenten spelen een sleutelrol in het versterken van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. We zien het belang om gezamenlijk verder te investeren in een weerbare gemeente; een overheid die burgers, buurten en de eigen organisatie sterk en veerkrachtig maakt tegen crisissen, ondermijning en onvoorziene tegenslagen. Het thema weerbaarheid is met ingang van de begroting 2027-2030 verwerkt in de risicoparagraaf als onderdeel van van mondiale ontwikkelingen.
Opzet nieuwe programmabegroting
Gemeenten zijn vrij in de keuze voor programma's. Door toenemende taken en complexiteit bij gemeenten zien we in de praktijk veel verschillen in programma-indeling bij gemeenten. Dat maakt vergelijking tussen gemeenten lastig. De start van een nieuwe bestuursperiode is doorgaans een moment om de opzet van de begroting te analyseren en te starten met een nieuwe opzet. De programma-indeling in deze begroting sluit aan bij de taakvelden die door het Rijk worden voorgeschreven voor de verplichte financiële rapportages. Concreet gaan we voortaan begroten en rapporteren op 9 programma's. In deze begroting zijn alle relevante toelichtingen opgenomen zodat zowel de begroting als zelfstandig document leesbaar is. Er zijn geen verwijzingen meer naar de Nota Kaders.