Programma 6: Sociaal domein

Wat willen we bereiken en wat gaat we doen programma 6?

Wat willen we bereiken?

Terug naar navigatie - Wat willen we bereiken en wat gaat we doen programma 6? - Wat willen we bereiken?

Ontwikkelingen programma 6

Ontwikkelingen

Terug naar navigatie - Ontwikkelingen programma 6 - Ontwikkelingen

Hieronder zijn de ontwikkelingen van programma 6 gepresenteerd. In onderstaande tabel staan de ontwikkelingen van de Nota kaders 2027 - 2030, de bezuinigingen/uitvoering raadsprogramma 2026-2030 en de ontwikkelingen van de Programmabegroting 2027-2030 weergegeven.  Als er ten opzichte van de Nota Kaders nog mutaties op deze posten hebben voorgedaan worden deze toegelicht. De bezuinigingen 2027-2030 en de ontwikkelingen van de Programmabegroting 2027-2030 zijn eveneens toegelicht onder de tabel.

Omschrijving 2027 2028 2029 2030
Ontwikkelingen Nota Kaders 2027 - 2030 -4.053.000 -4.741.000 -5.456.000 -6.204.000
Bijstand -617.000 -617.000 -617.000 -617.000
Huishoudelijke hulp -368.000 -368.000 -368.000 -368.000
Bijstelling WMO voorzieningen begeleiding 100.000 100.000 100.000 100.000
Bijstelling WMO voorzieningen Eigen bijdrage CAK 40.000 40.000 40.000 40.000
Indexering WMO voorzieningen * -309.000 -626.000 -922.000 -1.225.000
Maatwerkkosten specialistische jeugdhulp -2.446.000 -2.446.000 -2.446.000 -2.446.000
Indexering Jeugd maatwerkvoorzieningen / vrijval stelpost jeugd * -307.000 -672.000 -1.052.000 -1.442.000
Ergon -146.000 -152.000 -191.000 -246.000
Bezuinigingen/uitvoering raadsprogramma 246.000 76.000 76.000 76.000
Vrijval budget subsidieclusters* 150.000 150.000 150.000 150.000
Aframing incidentele middelen voor KCZ 170.000 0 0 0
Afschaffen fashioncheques 50.000 50.000 50.000 50.000
Woonleefcirkels -62.000 -62.000 -62.000 -62.000
Bevorderen sociale cohesie -26.000 -26.000 -26.000 -26.000
LUUXX -23.000 -23.000 -23.000 -23.000
Kinder- en jongerenparticipatie -13.000 -13.000 -13.000 -13.000
Ontwikkelingen begroting 2027 - 2030 204.000 253.000 253.000 254.000
Bijstand 204.000 253.000 253.000 254.000
Totaal -3.603.000 -4.412.000 -5.127.000 -5.874.000
* Deze post heeft betrekking op meerdere programma's maar is gepresenteerd onder programma 6.

Toelichting ontwikkelingen

Terug naar navigatie - Ontwikkelingen programma 6 - Toelichting ontwikkelingen

Ontwikkelingen Nota kaders 2027-2030
Bijstand (€ 617.000 nadeel structureel)
Kosten levensonderhoud/Rijksbijdrage SZW 
In de Slotwijziging 2025 heeft een bijstelling plaatsgevonden die gebaseerd was op de definitieve bijstelling over 2025.  Deze bijstelling zit aan de uitgaven (€ 878.000) als wel aan de inkomstenkant (€ 510.000), dit structurele effect is niet meerjarig doorgevoerd bij de begroting, wat nu met deze bijstelling wel gebeurt. Bij de berekening hiervan is rekening gehouden met inflatiecorrectie over 2026.  

Loonkostensubsidie (LKS)
De LKS is in het verleden begroot op basis van voorcalculatie, we zien door de extra inzet op LKS dat de lasten toenemen en de huidige systematiek van begroting hierbij niet meer passend is. Door de systematiek aan te passen en te begroten op basis van werkelijke uitgaven is een bijraming nodig van € 305.000. De verwachting is dat er een bijstelling plaats zal vinden in de meicirculaire 2026 van de Rijksmiddelen voor de LKS. Naar verwachting komen hier in de Meicirculaire 2026 extra middelen vanuit het Rijk voor.

IOAW/IOAZ
De afname van de verstrekkingen van de IOAW/IOAZ uitkeringen, maakt dat we de begroting aframen.

Kosten levensonderhoud
Het aantal jongeren in de bijstand laat landelijk een stijgende lijn zien. Jongeren stromen vaker in en stromen minder snel uit, terwijl de ondersteuningsbehoefte complexer van aard is. Dit resulteert in langere trajecten. De financiële effecten hiervan zijn op dit moment nog niet zichtbaar. De ontwikkeling wordt nauwlettend gemonitord. Indien nodig zal tijdig een passende financiële bijstelling plaatsvinden. 

Huishoudelijke hulp (€ 368.000 nadeel structureel)
De waargenomen financiële mutatie wordt primair veroorzaakt door twee ontwikkelingen. Ten eerste is sprake van een volumestijging: het aantal cliënten en indicaties is toegenomen van 1.035 naar 1.100. Ten tweede heeft de noodzakelijke aanpassing van het tarief invloed gehad op het beschikbare budget. In de begroting is uitgegaan van een indexering van 2,7%, terwijl deze uiteindelijk 5,13% had moeten bedragen. Door de eerder opgelegde taakstelling en gestegen indexering is hier een structurele bijstelling op nodig.

Het is van belang om te benadrukken dat deze ontwikkeling samenhangt met landelijke beleidsvoornemens. Het kabinet heeft richting gegeven aan wijzigingen binnen het sociaal domein, maar de concrete uitwerking en de daaruit voortvloeiende financiële effecten zijn op dit moment nog onvoldoende scherp. Dit betekent dat de budgettaire impact in de komende periode kan fluctueren, afhankelijk van de verdere landelijke besluitvorming en de vertaling daarvan naar lokale uitvoering. 

Bijstelling WMO voorzieningen begeleiding (€ 100.000 voordeel structureel)
Met ingang van 1 januari 2024 is de gemeente voor de maatwerkvoorziening Wmo begeleiding overgestapt van resultaatgerichte naar inspanningsgerichte financiering. De verwachting was dat het aantal ingezette uren per cliënt zou dalen. In 2024 blijkt deze verwachting uit te komen: de totale kosten nemen af en de nieuwe aanbesteding werkt door in zowel volumes als tarieven. 

Ook in 2025 wordt financieel voordeel behaald ten opzichte van eerdere ramingen. In de jaarrekening 2025 is hier weliswaar al een bijstelling verwerkt, maar uit de structurele effecten blijkt dat er structureel € 100.000 kan worden afgeroomd binnen het taakveld Begeleiding. 

Dit structurele voordeel wordt verwerkt in de Berap van 2026 en de Nota Kaders vanaf 2027.  

Bijstelling WMO voorzieningen Eigen bijdrage CAK (€ 40.000 voordeel structureel)
Een positief effect van de stijging van het aantal unieke cliënten en daarmee de kosten van de Wmo huishoudelijke ondersteuning, begeleiding en hulpmiddelen is de stijging van de ontvangst van de CAK eigen bijdrage. Echter is er per 1-1-2026 een minimabeleid ingesteld waar cliënten met een inkomen onder een bepaalde inkomensgrens geen eigen bijdrage meer hoeven te betalen. Dit effect is nog niet bekend en hier nog niet in meegenomen. Ook het effect van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage (beoogd per januari 2027) is hier buiten beschouwing gelaten.  

 Indexering WMO voorzieningen (2027 € 309.000 nadeel, meerjarig € 626.000, € 922.000 en € 1.225.000 nadeel)
Betreft de totaalindexatie voor alle WMO – voorzieningen:

  1. Maatwerkvoorzieningen (hulpmiddelen) 
  2. HO 
  3. Begeleiding 
  4. Eigen bijdrage 
  5. PGB 

 Maatwerkkosten specialistische jeugdhulp (€ 2.446.000 nadeel structureel)
De houdbaarheid van het jeugdhulpstelsel staat al geruime tijd onder druk. Zowel landelijk, regionaal als lokaal zien we dat het beroep op jeugdhulp stijgt, terwijl kosten en personeelstekorten toenemen en de druk op de keten verder oploopt. Omdat de Jeugdwet een openeinderegeling is, zijn gemeenten verplicht om deze hulp te organiseren wanneer jeugdigen deze nodig hebben. 

Hoewel het totaal aantal jeugdigen in zorg niet sterk groeit, neemt het aantal indicaties in onze gemeente wél toe. Dit duidt op een verzwaring van de problematiek. Een belangrijke oorzaak hiervan is dat de keten overbelast raakt: de instroom gaat gestaag door, terwijl doorstroom stagneert, uitstroom moeizaam verloopt en jeugdigen langer dan noodzakelijk in zorg blijven. Daardoor ontstaan verstoppingen, krijgen jeugdigen niet altijd de meest passende ondersteuning en kan problematiek escaleren. 

Deze druk op de keten leidt tot een blijvend beroep op hoogspecialistische en kostbare zorg, zoals (landelijke) verblijfsproducten en JeugdzorgPlus. Daarnaast zijn gemeenten steeds vaker genoodzaakt om niet-gecontracteerde zorg in te zetten, onder andere omdat wachtlijsten bij gecontracteerde aanbieders oplopen of omdat het aanwezige aanbod onvoldoende aansluit bij de complexiteit van de hulpvraag. Belangrijk hierbij te noemen is dat gemeenten een steeds grotere verantwoordelijkheid hebben rond veiligheid en regie.  

Een deel van de jeugdhulp is daarbij beperkt beïnvloedbaar. Trajecten zoals jeugdbescherming, jeugdreclassering en gesloten jeugdhulp worden via de kinderrechter opgelegd: de gemeente moet deze uitvoeren en bekostigen, maar heeft geen invloed op de inzet of duur ervan. Ook voor landelijk georganiseerde hoogspecialistische zorg dragen gemeenten de kosten, terwijl hun sturingsmogelijkheden en zicht zeer beperkt zijn. Ook (huis)artsen kunnen autonoom specialistische jeugdhulp inzetten, bekostigd door de gemeente, zonder enige slagboom van de gemeente.   

We werken vanuit de Hervormingsagenda Jeugd aan een stevige lokale toegang en een sterk voorliggend veld, zodat gezinnen met lichtere vragen eerder en effectiever worden geholpen. Regionaal bouwen we aan een dekkend specialistisch zorglandschap en verbeteren we de organisatie, beschikbaarheid en inkoop van specialistische zorg, zodat passende ondersteuning tijdig inzetbaar is. Daarbij richten we ons onder andere op het verminderen van niet-noodzakelijk verblijf, het verkorten van verblijfsduur en het versterken van alternatieven in de thuissituatie en het netwerk. Normaliseren, preventie en integraal samenwerken vormen hierbij zowel lokaal als regionaal de kern van onze aanpak. Valkenswaard ontwikkelt in 2026 een uitvoeringsplan met keuzes, waarin we bezien hoe we inhoudelijk kunnen versterken, aan wetgeving kunnen voldoen en aan landelijke opgaven werken én naar een meer financieel houdbaar perspectief werken.  

Deze noodzakelijke verandering vraagt tijd, capaciteit en continuïteit. Het realiseren van een slimmer en beter samenhangend zorglandschap is een meerjarige opgave die niet binnen één jaar kan worden uitgevoerd. Tegelijk moeten we, ondanks oplopende druk en stijgende kosten, blijven voldoen aan onze wettelijke plicht om passende hulp te organiseren. Structurele middelen in 2026, 2027 en verder zijn cruciaal om deze opdracht uit te voeren én de gewenste transformatie daadwerkelijk mogelijk te maken

Indexering Jeugd maatwerkvoorzieningen / vrijval stelpost jeugd (2027 €307.000 nadeel, meerjarig € 672.000, € 1.052.000 en € 1.442.000 nadeel)
Betreft de totaalindexatie voor alle jeugdvoorzieningen.

Bezuinigingen/uitvoering raadsprogramma
Vrijval budget subsidieclusters (€ 150.000 voordeel structureel)
In de subsidieclusters zit € 150.000 ruimte. Het betreft €100.000 vanuit Meedoen Makkelijker Maken waarvoor bij W&I vanuit de SPUK inburgering budget beschikbaar is, € 40.000 onderbesteding van de subsidie voor de reguliere peuteropvang en €10.000 voor lokale activiteiten.

Vrijval incidentele middelen voor KCZ (€ 170.000 voordeel incidenteel)
Het schoolmaatschappelijk werk wordt op dit moment incidenteel toegekend en gedekt uit incidentele middelen. Het structureel onderbrengen van de formatie voor schoolmaatschappelijk werk is, door de indiensttreding van jeugdhulpverlening binnen het CJG, vanaf 2027 mogelijk vanuit het structurele budget van de subsidieclusters. Dit betekent dat er voor het schoolmaatschappelijk werk vanaf 2027 geen aanvullende incidentele middelen nodig zijn.

Fashioncheques: (€ 50.000 voordeel structureel):
Het minimabeleid is op zichzelf geen wettelijke taak. Dit kan versoberd worden door afschaffen van de fashioncheques. Op 10 september 2026 heeft de raad besloten om dit budget enkel gedeeltelijk bij te stellen. Dit is als zodanig verwerkt in de begroting.

Woonleefcirkels (€ 62.000 nadeel structureel)
Voor de uitvoering van het raadsprogramma 2026-2030 zijn verschillende acties benoemd. Voor pijler sociaal domein wordt er structureel budget vrij gemaakt om pilots rondom de woonleefcirkels met partners snel uit te rollen.

Bevorderen sociale cohesie (€ 26.000 nadeel structureel):
Het bestuur van Stg. Dorpshuis Borkel & Schaft vraagt voor 2027 een subsidie aan ter hoogte van € 79.000 net als in 2026. Voor 2026 kon de aanvraag gehonoreerd worden tot (afgerond) € 53.000 uit beschikbare budgettaire ruimte vanuit Subsidie Bevorderen Sociale Cohesie en is het resterende 'gat' grotendeels aangevuld met CHP middelen. Het totale verleende bedrag kwam daardoor uiteindelijk uit op € 72.000,- (afgerond.) De optie CHP-aanvulling vervalt per 2027. 

Het dorpshuis draait al vanaf de opening (deels) op betaald beheer, ooit begonnen met 3 dagdelen per week en voor het overige met vrijwilligers. Die 3 dagdelen zijn enkele jaren geleden opgeschaald naar 0,5 FTE en vervolgens in 2025 naar 0,75 FTE. De daadwerkelijke inzet is echter veel meer dan die 0,75 FTE waardoor het bestuur besloten heeft om per 2026 te verhogen naar 1 FTE (overigens verdeeld over 2 personen.) 

Het bestuur blijft inzetten op een grotere en bredere bezetting en gebruik van het Dorpshuis. Dat krijgt dan ook een steeds belangrijkere rol in het dorp. Op 10 september 2026 heeft de raad besloten om dit budget (wens Nota kaders 2027-2030) door te voeren. Dit is als zodanig verwerkt in de begroting.

LUUXX (€ 23.000 nadeel structureel):
Kwetsbare inwoners, met name met een licht-verstandelijke beperking ontmoeten elkaar en krijgen ondersteuning en dagbesteding in het Inlooppunt LUUXX. Dit is een algemene voorziening, ter vervanging van individuele maatwerkvoorzieningen. Deze inwoners bouwen een eigen netwerk op en participeren in de samenleving. Ernstiger problematiek en duurdere zorg worden daarmee voorkomen. LUUXX trekt met haar activiteiten ook andere wijkbewoners. De voorziening past daarmee goed in het beleidskader Sociaal Domein. Op 10 september 2026 heeft de raad besloten om dit budget (wens Nota kaders 2027-2030) door te voeren. Dit is als zodanig verwerkt in de begroting.

Kinder- en jongerenparticipatie (€ 13.000 nadeel structureel):
In 2025 zijn er verschillende projecten opgestart en uitgevoerd m.b.t. kinder- en jongerenparticipatie. Uitvoering en vervolg hiervan lopen door in 2026.

Vanuit het coronaherstelplan is er tot 2026 12.500 beschikbaar om deze projecten uit te financieren. Na 2026 vervallen deze middelen. Voor Kinder- en jongerenparticipatie willen we de nu opgestarte projecten door ontwikkelen en op vraag concreet uitbreiden in de komende jaren. Op 10 september 2026 heeft de raad besloten om dit budget (wens Nota kaders 2027-2030) door te voeren. Dit is als zodanig verwerkt in de begroting.

Ontwikkelingen begroting 2027-2030
Bijstand (€ 204.000 voordeel, meerjarig € 253.000, € 253.000 en 254.000 voordeel)

Bij de Nota Kaders 2027-2030 is op basis van de eerste prognose 2026 een structurele bijstelling van de lasten en baten opgenomen. Deze prognose is destijds meerjarig doorgetrokken. Voor de begroting 2027-2030 is op basis van de meest recente realisatiecijfers en ontwikkelingen een nieuwe prognose opgesteld die een andere ontwikkeling laat zien. De hieruit voortvloeiende bijstellingen moeten daarom worden gezien als een actualisatie t.o.v. de bij Nota Kaders opgenomen ramingen.

Op basis van de recente analyses van het bijstandsbestand en de loonkostensubsidie zijn de volgende aandachtspunten naar voren gekomen en verwerkt in de begroting 2027:

Sinds de tweede helft van 2025 is er een duidelijke stijging in het aantal cliënten met een loonkostensubsidie (LKS) zichtbaar. Deze ontwikkeling leidt tot hogere lasten en een stijging van het aantal LKS’ers. De voor 2027 geraamde lasten sluiten daarmee aan op de huidige ontwikkeling van het bestand.

Het aantal bijstandsdossiers neemt toe doordat de instroom structureel blijft stijgen en de uitstroom dit niet opvolgt. Deze groei leidt, tezamen met de loon- en prijsindexaties, tot hogere uitkeringslasten. Ondanks dat de bijstandslasten een groei laten zien, stijgt deze minder hard dan in de afgelopen jaren het geval was. 

Met deze lastenraming groeit ook het budget vanuit het Rijk mee waardoor deze actualisatie per saldo leidt tot een voordelige bijstelling voor het product Bijstand van circa € 204.000.

Verbonden partijen programma 6

Wat mag programma 6 kosten?

Wat mag programma 6 kosten?

Terug naar navigatie - Wat mag programma 6 kosten? - Wat mag programma 6 kosten?
Bedragen x €1.000
Exploitatie Jaarrekening 2025 Begroting 2026 (incl klad en wijzigingen) Primitieve begroting 2027 Primitieve begroting 2028 Primitieve begroting 2029 Primitieve begroting 2030
Lasten
6. Sociaal domein
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 9.546 6.856 5.075 5.027 5.006 5.006
6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 0 1.300 1.290 1.290 1.290 1.290
6.22 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 1.169 1.870 2.137 2.058 2.061 2.061
6.3 Inkomensregelingen 13.150 13.961 14.546 14.586 14.610 14.117
6.4 WSW en beschut werk 3.883 4.038 3.883 3.593 3.526 3.423
6.5 Arbeidsparticipatie 1.148 1.327 1.391 1.356 1.405 1.459
6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO) 1.285 1.327 1.301 1.301 1.301 1.301
6.711 Huishoudelijke hulp (WMO) 3.596 4.133 3.813 3.813 3.813 3.813
6.712 Begeleiding (WMO) 2.623 2.932 2.770 2.770 2.770 2.770
6.713 Dagbesteding (WMO) 766 915 822 822 822 822
6.714 Overige maatwerkarrangementen (WMO) 170 219 207 207 207 207
6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal 753 721 736 736 736 736
6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal 4.741 5.968 5.394 5.394 5.394 5.394
6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk 504 174 230 230 230 230
6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal 834 1.478 1.051 1.051 1.051 1.051
6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal 2.170 2.479 2.239 2.221 2.221 2.221
6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk 448 603 518 518 518 518
6.791 PGB WMO 229 209 216 216 216 216
6.792 PGB Jeugd 154 164 170 170 170 170
6.821 Jeugdbescherming 798 756 791 791 791 791
6.822 Jeugdreclassering 82 122 76 76 76 76
6.91 Coördinatie en beleid WMO 0 345 414 414 414 414
6.92 Coördinatie en beleid jeugd 0 181 334 334 334 334
Totaal 6. Sociaal domein 48.050 52.078 49.405 48.975 48.963 48.420
Baten
6. Sociaal domein
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 2.483 2.873 684 645 624 624
6.22 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 129 0 0 0 0 0
6.3 Inkomensregelingen 9.702 10.471 10.832 10.973 10.997 10.504
6.5 Arbeidsparticipatie 1 0 0 0 0 0
6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO) 0 6 0 0 0 0
6.714 Overige maatwerkarrangementen (WMO) 323 300 311 311 311 311
Totaal 6. Sociaal domein 12.637 13.650 11.826 11.929 11.932 11.439
Saldo voor bestemming -35.412 -38.428 -37.579 -37.046 -37.031 -36.981

Verplichte beleidsindicatoren programma 6

Verplichte beleidsindicatoren

Terug naar navigatie - Verplichte beleidsindicatoren programma 6 - Verplichte beleidsindicatoren
Naam indicator Eenheid Bron Peiljaar Realisatie Valkenswaard Realisatie Landelijk Doelstelling 2027
Banen Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar LISA 2025 713,9 858,8 713,9
Jongeren met delict voor de rechter % 12 t/m 21 jarigen Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel 2023 1% 1% 1%
Kinderen in uitkeringsgezin % kinderen tot 18 jaar Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel 2024 4% 6% 4%
Netto arbeidsparticipatie % van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking CBS 2025 73,50% 73,20% 73,5
Werkloze jongeren % 16 t/m 22 jarigen Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel 2024 2% 2% 2%
Personen met bijstandsuitkering Aantal per 10.000 inwoners CBS 2025 169 281,2 169
Lopende re-integratievoorzieningen Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar CBS 2025 308,4 217,8 308,4
Jongeren met jeugdhulp % van alle jongeren tot 18 jaar CBS 2025 16,0% 13,7% < 16%
Jongeren met jeugdbescherming % van alle jongeren tot 18 jaar CBS 2025 0,8% 1,0% < 0,8%
Jongeren met jeugdreclassering % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar CBS 2025 0,3% 0,4% < 0,3%
Cliënten met een maatwerkarrangement WMO Aantal per 10.000 inwoners GMSD 2025 810 720 800