Paragrafen

De lokale heffingen vormen een belangrijk deel van de inkomsten van de gemeente. Inzicht in de omvang, werking en reikwijdte van deze heffingen zijn van belang omdat die immers veelal de enige mogelijkheid vormen om aanvullende wensen te kunnen verwezenlijken (i.c. dekken). Door vaststelling van de begroting worden de wensen in principe bekrachtigd en daarmee ook de middelen ingezet.

Deze paragraaf lokale heffingen heeft betrekking op de in de gemeente Valkenswaard geheven belastingen en heffingen (retributies, rechten en leges) en de betekenis daarvan voor de gemeente. Inzicht wordt gegeven in de heffingen. Per heffing wordt ingegaan op het beleid, de geraamde inkomsten en de tarieven. Tevens wordt ingegaan op de lokale lastendruk en het kwijtscheldingsbeleid. 


De lokale heffingen zijn te onderscheiden in onderstaande categorieën.

Alle onroerende zaken binnen de gemeentegrenzen worden jaarlijks gewaardeerd. Op basis van eerdergenoemde uitgangspunten en het tarief gebaseerd op een percentage van de WOZ-waarde, wordt de aanslag onroerende zaakbelastingen berekend en aan de belastingplichtige opgelegd. In de begroting 2025 is een opbrengst gecalculeerd van € 9.235.000. De realisatie bedraagt in 2025 een bedrag van € 9.261.000.

Het parkeerbeleid is verwoord in de vastgestelde “Visie op Parkeren”. Dit heeft als basis gediend voor de regelgeving in de Parkeerverordening en de Verordening op de heffing en invordering van parkeerbelastingen. Uw Raad heeft het tarief voor parkeren bepaald op € 0,60 voor het 1e uur, volgende 60 minuten € 1,70 per uur, en dagkaart € 7,50 per dag. Op koopzondagen bedraagt het parkeertarief € 0,00.

Het innen van parkeerbelasting dient gezien te worden als een sturingsinstrument voor het reguleren van de parkeerdruk. De opbrengst is in de bijgestelde begroting 2025 gecalculeerd op € 750.842 inclusief parkeerkaarten en naheffingstoeslagen. De realisatie in 2025 bedraagt € 764.571, inclusief parkeerkaarten en naheffingsaanslagen. Hierdoor ontstaat er een voordeel van € 13.729 ten opzichte van de begroting. 

Het is mogelijk om voor het gebruik van gemeentegrond precariobelasting te heffen. De belasting is verschuldigd als een ondernemer voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond heeft (bijvoorbeeld terras, luifel, pijpleiding, uithangborden, e.d.). De opbrengst komt ten goede aan de algemene middelen, tenzij er sprake is van een specifieke opmerking. De hoogte van de precariobelasting hangt af van de soort en de grootte van de voorwerpen en van de oppervlakte die in beslag genomen wordt.

De gemeente Valkenswaard legt alleen precariobelasting op bij terrassen (zomer, winter of tijdelijke terrassen). Op grond van de afgegeven vergunningen wordt een aanslag opgelegd. In de primitieve begroting was een bedrag van € 62.000 opgenomen voor inkomsten precariobelasting. Er zijn geen wijzigingen geweest met betrekking tot de primaire begroting. De realisatie in 2025 bedraagt €68.000.

In september 2014 is reclamebelasting voor een beperkt gebied in het centrum ingevoerd. De uit de reclameheffing verkregen opbrengst kan in beginsel vrij besteed worden. De reclameheffing is, net als bijvoorbeeld de OZB en de toeristenbelasting, een vrij besteedbare belasting. De opbrengst van de reclameheffing wordt echter ingezet voor structurele financiering van het Ondernemersfonds van de Stichting Centrum-Management Valkenswaard.

Uit het Ondernemersfonds worden de kosten betaald van activiteiten ter versterking van de economische aantrekkelijkheid van het centrum van Valkenswaard. Het gaat dan onder meer om publiek aantrekkende activiteiten, activiteiten op het gebied van leegstandsbestrijding, veiligheids-(beleving) en promotie & marketing. Hiertoe stelt de Stichting Centrum-Management Valkenswaard jaarlijks een activiteitenplan op. In de primitieve begroting was een bedrag van € 90.000 opgenomen voor inkomsten reclamebelasting. De realisatie in 2025 bedraagt €81.000.

De gemeente dekt de jaarlijkse kosten van het (verbreed) Gemeentelijk Rioleringsplan door de rioolheffing, waarbij verschillen tussen de kosten en de rechten worden onttrokken dan wel gestort in de voorziening riolering. De verordening dient als (beleids-)kader. Op dit moment is de Wet verankering en bekostiging van gemeentelijke watertaken van kracht. Hierin zijn verdisconteerd de grondwaterzorgplicht, de afvalwaterzorgplicht en de hemelwaterzorg. Naast de afvoer van het hemelwater en afvalwater heeft de gemeente ook de algehele zorgplicht voor water (zowel grond- als oppervlaktewater). 

Uitgangspunt is 100% kostendekkendheid over meerdere jaren. Vanwege het grillige karakter van de investeringen voor dit taakveld worden pieken en dalen opgevangen via de voorziening riolering. Op deze manier kunnen ook toekomstige investeringen worden gedaan, zonder de rioolheffing meer dan trendmatig te verhogen.

De afvalstoffenheffing wordt gebruikt om de kosten te dekken van het verwijderen van het huishoudelijk afval. De uitvoering van deze taak is opgedragen aan Cure, een samenwerkingsverband van de gemeenten Eindhoven, Geldrop-Mierlo en Valkenswaard. De tarieven worden berekend op basis van maximaal 100% kostendekkendheid over meerdere jaren.

Kleine bedrijven in het centrum van Valkenswaard, waar afval vrijkomt dat naar aard en hoeveelheid overeenkomt met huishoudelijk afval en die geen ruimte hebben om een container van een commercieel afvalbedrijf te plaatsen en die gelegen zijn aan de inzamelroute van huishoudelijk afval, kunnen een container bij Cure aanvragen. Dergelijke bedrijven betalen geen afvalstoffenheffing, maar een zogenaamd reinigingsrecht, waarvan de hoogte overeenkomt met het tarief afvalstoffenheffing voor een meerpersoonshuishouden. 

De GR Cure voert naast de taken op het gebied van afvalinzameling, en de uitvoering van de zogenaamde facilitaire taken (beheer van de milieustraat, de inzameling, transport en verwerking van glas en oud papier en karton en de verwerking van klein gevaarlijk afval) extra taken uit, waaronder de beleidsvoorbereiding. 

Uitgangspunt voor de afvalstoffenheffing is 100% kostendekkendheid over meerdere jaren. De donkerblauwe lijn in onderstaande tabel geeft het kostendekkendheid percentage per jaarschijf aan.

De gemeente beheert twee begraafplaatsen: Eikenhof (de Sil) en Rosheuvel (Kerkhofstraat).

Onder de naam ‘leges’ heft de gemeente een aantal verschillende rechten voor het genot van door het gemeentebestuur verstrekte diensten. Te denken valt aan: leges burgerzaken, leges A. P. V.-vergunningen, leges bouwvergunningen en leges gebruiksvergunningen.

*onderstaande tabel is ingevuld met behulp van kostendekkendheid.nl. Niet alle inkomsten die hierboven zijn opgesomd in tabel tarieven lokale heffingen worden ingevuld in kostendekkendheid. Daardoor kunnen de bedragen iets afwijken.

De gemeente kan kwijtschelding verlenen voor gemeentelijke heffingen, waarbij zij zelf kan beslissen voor welke heffingen kwijtschelding mogelijk is. In Valkenswaard is kwijtschelding alleen mogelijk voor de afvalstoffenheffing (gedeeltelijk). Voor de overige heffingen zoals onroerende zaakbelasting, rioolrecht, leges burgerzaken is geen kwijtschelding mogelijk. Valkenswaard hanteert de maximumnorm van 100%, dit betekent dat op 100% van het bijstandsniveau belastingen worden kwijtgescholden. Het maximumbedrag aan kwijtschelding bij de afvalstoffenheffing is € 175.

Wij verlenen ‘automatisch’ kwijtschelding aan huurders van woningen die twee maanden vóór de dagtekening van de aanslag één jaar onafgebroken een uitkering hebben genoten op basis van Wet Werk en Bijstand en die geen positieve vermogensbestanddelen hebben. In 2025 is voor  € 88.000 aan kwijtschelding verleend.

De berekening van de belastingdruk is gebaseerd op de som van afvalstoffenheffing voor een meerpersoonshuishouden, de gemiddelde waarde van de onroerende zaken (OZB) en de rioolheffing.

In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt ingegaan op de wijze waarop de gemeente in staat is financiële risico's op te vangen, welke risico's aanwezig zijn en hoe deze risico's ondervangen worden. 

Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is financiële tegenvallers op te vangen. Om dit te kunnen moet er een zekere mate van vrije ruimte zijn binnen de vermogenspositie. Deze vrije ruimte heet ook wel de weerstandscapaciteit. Het gaat dan om risico’s die niet zijn verzekerd of waarvoor geen voorziening is getroffen. De beoordeling van het weerstandsvermogen geeft inzicht in de actuele financiële positie. Een actualisering hiervan vindt jaarlijks plaats bij de jaarrekening en de begroting.

In het onderdeel risicobeheersing wordt ingegaan op de aanwezige risico's die zich zowel binnen de organisatie als buiten de organisatie aanwezig zijn. Deze risico's zijn niet voorzien of begroot en moeten daarom gedekt kunnen worden uit het weerstandsvermogen.

Ten slotte wordt de financiële weergegeven in een aantal kengetallen, waar de financiële positie van de gemeente Valkenswaard uit blijkt. 

De weerstandscapaciteit zetten wij af tegen de risico’s en het risicomanagement. Doordat we risico’s inventariseren, analyseren en beoordelen, kunnen we risicoprofiel bepalen, risico’s aan de voorkant beheersen, structureel inbedden van risicomanagement in de organisatie en kunnen we een ratio ‘weerstandsvermogen’ (verhouding risicobedrag tegenover weerstandscapaciteit) bepalen. 

Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, leggen we een relatie tussen de financieel gekwantificeerde risico’s en daarbij gewenste weerstandscapaciteit enerzijds en de beschikbare weerstandscapaciteit anderzijds. De relatie tussen beiden geven we in onderstaande figuur weer:

Per 31 december 2025 is de samenstelling van ons weerstandsvermogen als volgt:

Voor de bepaling van het weerstandsvermogen moeten de gekwantificeerde risico’s van de gemeente bij elkaar geteld worden. Ook moet er rekening gehouden worden met de kans dat de onderkende feiten zich zullen voordoen. Voor het bepalen van de kans dat een risico zich daadwerkelijk manifesteert, maken we per risico een analyse. Uit die analyse blijkt ook welk effect we kunnen verwachten als een risico zich voordoet.

De relevante risico’s voor het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet anderszins zijn ondervangen. Risico’s die zich regelmatig voordoen en die veelal vrij goed meetbaar zijn, maken geen deel uit van deze paragraaf. Hiervoor zijn immers verzekeringen afgesloten dan wel voorzieningen gevormd. Het gaat dus uiteindelijk om die risico’s die de financiële positie van de gemeente kunnen verstoren.

In het volgende overzicht zijn risico’s opgenomen van economische, politieke, juridische, milieutechnische of financiële aard. Deze risico’s zijn niet limitatief opgesomd. Naast de risico’s die feitelijk alle gemeenten lopen, zijn hier de risico’s vermeld  specifiek voor de gemeente Valkenswaard.

Bij mogelijke risico’s denken wij onder andere aan:

1. Gevolgen van wereldwijde geo-politieke situatie (oorlogen)
2. Cyberdreigingen
3. Open-einde regelingen
4. Beheerplannen
5. Gemeenschappelijke regelingen (GGD, MRE, enz.)
6. Economische ontwikkelingen (inflatie)

Voor bovengenoemde zaken geldt dat wij risico’s alleen meenemen als het om een materieel risico gaat. Hierbij hanteren wij de ondergrens van € 50.000. Wij dragen zorg voor een zo volledig mogelijk beeld van alle mogelijke risico’s binnen de gemeente. 

Bij het bepalen van een norm (ratio weerstandsvermogen) is het belangrijk dat we zoeken naar een evenwicht tussen financiële soliditeit enerzijds en het streven om niet onnodig geld ‘op de plank te laten liggen’ anderzijds. 

Op dit moment beoordelen we dat er een voldoende afdekking mogelijk is van de aanwezige risico's en de weerstandcapaciteit. Daarbij nemen we ook in overweging dat niet alle risico's zich gedurende één jaar zich voordoen dan wel in de volledige omvang. 

In deze benadering gaan we uit van een zekerheidspercentage van 90% dat alle risico’s zich tegelijk zullen manifesteren. Met de beschikbare weerstandscapaciteit en de benoemde risico’s heeft de gemeente dus voldoende weerstandsvermogen om de risico’s financieel af te dekken.

Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans. Ze kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van een provincie of gemeente. Om dit te bereiken wordt voorgeschreven dat de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing de volgende kengetallen bevat: netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Deze kengetallen maken inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid. 

De openbare ruimte is het visitekaartje van de gemeente. Een goed ingerichte en schoon onderhouden openbare ruimte betekent onder andere tevreden bewoners en bezoekers. In deze openbare ruimte vinden voor onze inwoners belangrijke activiteiten plaats als wonen, werken, verblijven, verplaatsen en recreëren. De inrichting en de kwaliteit van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte bepalen hiermee voor een groot deel de manier waarop onze inwoners in staat zijn deze activiteiten te ondernemen. Ook hebben ze invloed op de manier waarop onze inwoners de openbare ruimte ervaren.

Deze openbare ruimte is echter niet statisch. De openbare ruimte kan bijvoorbeeld groter of kleiner worden gemaakt. Ook kunnen er na verloop van tijd andere eisen worden gesteld aan de openbare ruimte. Een zeer actueel motief om het beheer van de openbare ruimte aan te passen, is de klimaatverandering. Daarvan zijn de effecten de laatste jaren goed merkbaar in onze gemeente. Maatregelen om wateroverlast te voorkomen of de biodiversiteit te versterken moeten we oppakken en bij toekomstige projecten en reconstructies zal klimaatbestendige inrichting de norm moeten worden. De aangepaste inrichting draagt bij aan het herstel van het verstoorde evenwicht. Zo maken we Valkenswaard weerbaar voor de klimaatverandering, zowel op het gebied van wateroverlast als op het gebied van droogte en hittestress.

Het gebruik en de inrichting van de openbare ruimte zijn dus aan verandering onderhevig. Op deze verandering moeten wij met het beheer en onderhoud slagvaardig en adequaat reageren. Dit vereist een goede communicatie met onze inwoners, die wij moeten wijzen op het gezamenlijk belang dat wij hierbij hebben.

Wij hebben bij het beheer en het onderhoud van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte een drietal belangrijke verantwoordelijkheden:  
 
Veiligheid
We moeten ervoor zorgen dat de openbare ruimte voldoet aan de hiervoor vastgestelde normen en daarmee veilig is. We doelen dan op de technische kwaliteit van het kapitaalgoed: de technische staat van het kapitaalgoed en de inschatting of het veilig te gebruiken is gedurende de resterende technische levensduur. Voor het nemen van beslissingen over onderhoud en vervanging is het belangrijk dat we op de hoogte zijn van de kwaliteit op dit moment, het te verwachten kwaliteitsverloop in de toekomst en de vastgestelde norm(kwaliteit) van de voorziening. 
 
Functionaliteit
De openbare ruimte moet gebruikt kunnen worden waarvoor deze is ingericht. De functionaliteit van een kapitaalgoed speelt dus vanzelfsprekend een grote rol. Hierbij gaat het om de vraag wat het object zou moeten kunnen op plek x en in omstandigheid y, z. De intensiteit van het gebruik, en het op basis hiervan uit te voeren onderhoud, bepalen of de functionaliteit behouden blijft.  
 
Visuele kwaliteit
De inrichting van de openbare ruimte bepaalt in belangrijke mate de uitstraling van de gemeente. Naast het borgen van de technische kwaliteit en de functionaliteit, hebben we ook te maken met het verzorgingsniveau, oftewel de visuele kwaliteit van de openbare ruimte. We hebben het dan vooral over het duurzaam in stand houden, schoonhouden en het onderhoud van onze groenvoorzieningen, inclusief bomen. Dat is direct zichtbaar voor onze inwoners. Bovendien kunnen we er belangrijke keuzes in maken, zoals hoe schoon het moet zijn en hoe vaak er gemaaid of gesnoeid moet worden. De uitstraling van de gemeente wordt in belangrijke mate bepaald door deze visuele kwaliteit. Ook hier zien we veranderingen en trends. Waar voorheen strak gemaaide bermen en grasvelden hoog gewaardeerd werden, zien we nu meer waardering voor het creëren van bermen en bloemrijke graslanden. Deze bermen en graslanden dragen in belangrijke mate bij aan de biodiversiteit.  
 
Om het kwaliteitsniveau van deze kapitaalgoederen op het gewenste peil te houden, hebben we in 2009 het “Beleidsplan Onderhoud Openbare Ruimte” (BOOR) vastgesteld. In dit BOOR beschrijven we de visie op het onderhoud van de openbare ruimte. Daarbij is bepaald dat voor het onderhoud van de openbare ruimte verschillende gebiedstypen worden onderscheiden. Differentiatie is mogelijk naar een bepaalde beeldkwaliteit van onderhoud per gebiedstype. Aansluitend is in 2012 het Kwaliteitsplan Onderhoud Openbare Ruimte (KOOR) vastgesteld. Hierin concretiseren we mogelijke keuzes voor het onderhoud van de verschillende gebieden. Zowel de visie als de nadere concretisering, in de plannen van respectievelijk tien en vier jaar, zijn na het verstrijken van hun looptijd structureel het uitgangspunt geworden van onze algehele strategie voor het beheer van onze kapitaalgoederen in de openbare ruimte. Vanaf de vaststelling van de concretisering in 2012, is voor het kwaliteitsniveau voor het onderhoud van onze kapitaalgoederen “gemiddeld B” als  norm  vastgesteld. Dit niveau is vastgesteld na uitvoering van een nulmeting, op basis van de door CROW gehanteerde beeldkwaliteiten. Het blijvend voldoen aan dit niveau wordt gemonitord via jaarlijkse metingen van de beeldkwaliteit conform deze CROW-methodiek. Om de objectiviteit en kwaliteit te waarborgen, laten we deze metingen uitvoeren door externe, gecertificeerde, specialistische bureaus.

We moeten het beheer en het onderhoud van de kapitaalgoederen dusdanig inrichten en uitvoeren dat het door de gemeenteraad vastgestelde kwaliteitsniveau in de praktijk wordt gerealiseerd en de openbare ruimte goed in stand wordt gehouden. Hiervoor onderscheiden we de volgende werkzaamheden: 

• Dagelijks onderhoud: Alle maatregelen die regelmatig, vaak meerdere keren per jaar, worden genomen. Voorbeelden zijn maaien en vegen. Het repareren van schades en het reageren op meldingen hoort ook bij het dagelijks onderhoud. Dagelijks onderhoud wordt vooral uitgevoerd door de eigen dienst, medewerkers van gemeenschappelijke regeling Ergon en aannemers op basis van afspraken, contracten en bestekken.
• Groot onderhoud: Grotere maatregelen die eens per x jaar worden genomen. Bijvoorbeeld een nieuwe deklaag op een asfaltweg, het planmatig snoeien van bomen of het repareren en/of renoveren van riolering.  Groot onderhoud pakken we projectmatig/integraal op.
• Vervanging: Vernieuwen van een kapitaalgoed aan het eind van de levensduur, waarbij de hele constructie en materiaal worden vernieuwd. Voorbeelden zijn: de riolering vervangen,  een weg herstraten met nieuwe klinkers, een bank vervangen of een groenvak opnieuw aanplanten. Bij vervanging blijft de inrichting hetzelfde. We voeren vervanging projectmatig uit en we vragen per project middelen aan.
• Beheer: Alle ondersteunende werkzaamheden om de verschillende onderhoudswerkzaamheden te kunnen uitvoeren, zoals het opstellen van beleidsplannen, gegevensbeheer, financiële planning enzovoorts. Het opnieuw inrichten voor nieuwe functies en doelstellingen maakt geen onderdeel uit van “het in stand houden van de openbare ruimte”. Hiervoor zetten we andere vormen van kapitaal in dan bij het beheer en onderhoud.

Natuurlijk zijn de vormen van onderhoud communicerende vaten. Het achterwege blijven van een vervanging (of herinrichting) zet een sterke druk op het dagelijks onderhoud. De versleten openbare ruimte moet we dan met kleine maatregelen veilig en acceptabel houden. 

Actuele informatie over de omvang en de kwaliteit van deze kapitaalgoederen is essentieel voor het beheer en onderhoud. Deze informatie hebben we vastgelegd in het beheersysteem Geovisia. Alle kenmerken van de kapitaalgoederen en de overige objecten hebben we hierin geregistreerd. Voor verschillende objecten hebben we de kwaliteit geregistreerd op basis van een objectief landelijk genormeerde methodiek. Deze kwaliteit wordt vastgesteld door middel van inspecties.  
Op basis van nauwkeurige areaalgegevens, actuele inspectiecijfers, de juiste richtlijnen voor rekensystematiek (NEN-normen en CROW) en de juiste kengetallen kunnen we een theoretische planning en begroting genereren voor onderhoud en vervanging van een kapitaalgoed. Omdat er mogelijk legitieme redenen zijn om het onderhoud op een ander moment of anders uit te voeren, ondergaat de theoretische planning een maatregeltoets. Daarbij kijken we vooral naar:
•    Noodzakelijk onderhoud andere kapitaalgoederen (riolering is leidend bij integrale planning); 
•    Afdeling overstijgende integrale projecten; 
•    Nieuwbouwprojecten zoals Lage Heide; 
•    Planning van werkzaamheden aan kabels en leidingen door nutsbedrijven; 
•    Klachten en meldingen; 
•    Beschikbare financiële middelen. 

Op basis van deze maatregeltoets stellen we jaarlijks een integraal onderhoudsplan op, met een doorkijk van vier jaar. Dit onderhoudsplan wordt door het college vastgesteld. Vanwege de raakvlakken met bovenvermelde onderwerpen spreken we van een flexibele onderhoudsplanning waarin, indien nodig, ieder jaar een prioritering plaatsvindt. Wij zoeken hierbij continu naar een optimale balans tussen beeldkwaliteit, veiligheid, kostenbesparing en efficiency. 

1. De gemeente als regisseur: Hoe de openbare ruimte eruit komt te zien wordt niet alleen bepaald door de gemeente. Diverse “partijen” spelen hierbij een rol. Op de eerste plaats natuurlijk de inwoners maar ook marktpartijen als horeca, winkeliers, industrie en nutsbedrijven of partijen uit het maatschappelijk veld. Iedereen probeert zijn of haar belangen zoveel mogelijk in te brengen. Het is onze taak om hierin de regie te nemen en te houden. We hebben dus de regisserende rol bij de inrichting, het onderhoud en beheer van de openbare ruimte.

2. Kwaliteit gestuurd beheer: We werken met beeldkwaliteiten en schouwen, het ontwikkelen en opstellen van beeldbestekken, formulieren, rapportagemodellen en ten slotte het “vertalen” van het gekozen kwaliteitsniveau in de verschillende beheerprogramma’s. Via regelmatige inspecties controleren we of het gekozen kwaliteitsniveau ook daadwerkelijk wordt gehaald. Het beheer wordt dus op basis van beeldkwaliteiten gestuurd.

3.Integraal beheer: Het onderhoud aan onze kapitaalgoederen voeren we integraal uit. De riolering is hierbij leidend. Concreet betekent dit dat we bij het vervangen van de riolering ook de rijbaan, het trottoir en de groenvoorzieningen vervangen als dit noodzakelijk is. Ook stemmen we af met de werkzaamheden van nutsbedrijven en wordt intern afgestemd met niet onderhoud gerelateerde projecten.

 4.Risico gestuurd beheer: De toepassing van het risico gestuurd beheer zorgt ervoor dat we constant afwegingen moeten maken. Is de eerder voorgestelde maatregel echt nodig op dat moment en zijn er ergens anders geen nieuwe, urgentere situaties ontstaan? Door deze constante (her)prioritering zetten we de beschikbare middelen in waar ze het meest effectief zijn. Hogere risiconiveaus kunnen we daardoor verlagen.

 5.Bewonersgericht beheer: Niet alleen bij de inrichting maar ook bij het onderhoud van de openbare ruimte zijn verschillende partijen betrokken. Deze partijen leveren op verschillende manieren een inbreng. Onze integrale onderhoudsplannen leggen we dus voor aan de burgers, wijkraden en/of wijkcommissies om vervolgens het onderhoud per woonwijk uit te voeren.
Tijdens de uitvoering worden bewoners door zowel de gemeente als de wijkcommissie (omgevingsmanagement) actief benaderd met informatie. Vragen of klachten bespreken we zoveel mogelijk in een persoonlijk gesprek.

Hieronder worden de verschillende kapitaalgoederen toegelicht. 

Het beleidskader
Op basis van de Waterwet heeft de gemeente drie zorgplichten:
•    Inzamelen van stedelijk afvalwater en transporteren naar de rioolwaterzuivering.
•    Doelmatig inzamelen en verwerking van afvloeiend hemelwater van openbaar terrein.
•    Het doelmatig voorkomen van nadelige gevolgen van grondwaterstanden.

Om te voldoen aan deze zorgplicht is in november 2022 het nieuwe GRP (2023-2027) vastgesteld door de raad. Met het GRP willen we op gestructureerde wijze zorgen voor de aanleg, het beheer, het onderhoud en de verbetering van het gemeentelijk rioleringsstelsel. Voor het GRP hebben we de voorziening “riolering” gevormd. De lasten en baten worden rechtstreeks in de exploitatie verantwoord en het jaarlijkse resultaat hiervan wordt gestort of onttrokken uit de gevormde voorziening riolering. De nadruk van dit GRP ligt op klimaatadaptatie en bewustwording hiervan.

Het beheer
Om de beleidsdoelstellingen voor het jaarlijks onderhoud te realiseren, voeren we onder meer de volgende maatregelen uit:
•    Twee keer per jaar reinigen van alle kolken en lijngoten;
•    Jaarlijks 10 procent van het vrij vervalstelsel reinigen en inspecteren;
•    Jaarlijks noodzakelijke reparaties uitvoeren op basis van de hierboven genoemde inspectie;
•    Eén keer per jaar alle gemalen en bergbezinkvoorzieningen onderhouden;
•    Eén keer per jaar alle gemalen en bergbezinkvoorzieningen reinigen;
•    Eén keer per jaar alle drukrioolgemalen reinigen en onderhouden;
•    Jaarlijks opschonen van watergangen;
•    Het onderhouden en vervangen van huisaansluitingen;
•    Verhelpen van klachten, meldingen en storingen;
•    Structurele vervanging of verlenging van de levensduur door renovatie van het riool bij einde of beperkte (rest)levensduur;
•    Het innen van rioolheffing.

Actuele ontwikkelingen
Afgelopen jaar is het noordelijk deel van de Eindhovenseweg inclusief het laatste stukje van de Eindhovenseweg richting De Kleine Meer, het laatste deel van de Dommelseweg en een deel van de Luikerweg vernieuwd waarbij ook het regenwater van de openbare ruimte is afgekoppeld van de gemengde riolering. Hiermee is de Blauwe Ader Noord gereed. 

Voor het buitengebied wordt landelijk / Brabantbreed in samenwerking met de Waterschappen een toekomstvisie opgesteld voor inzameling van het afvalwater. In dit kader is het formeel beëindigde contract voor beheer en onderhoud van de IBA's tijdelijk verlengd.

Voor het onderdeel bewustwording bij burgers hebben we in 2023 een nieuwe afkoppelsubsidieregeling vastgesteld. Dit is een stimuleringsregeling om bewoners mee te laten helpen bij de aanpak van wateroverlast en droogte. Bewoners kunnen van de gemeente een financiële bijdrage ontvangen wanneer zij regenwater afkoppelen van de riolering en dit op eigen terrein vasthouden en laten infiltreren. In 2025 is in totaal 1.176,80 m2 dakoppervlak afgekoppeld. Het grootste deel hiervan betreft de afkoppeling van de Herenboerderij aan de Waalreseweg 189, met een oppervlakte van 885 m2. Twee huishoudens hebben gebruikgemaakt van de subsidieregeling en drie huishoudens zijn ontzorgd door de afkoppelcoaches. Daarnaast zijn er momenteel nog twee aanvragen in behandeling en is een aanvraag afgekeurd. Bewoners kunnen ook vrijblijvend een adviesgesprek aan huis aanvragen bij de afkoppelcoaches; in 2025 hebben 44 inwoners hiervan gebruikgemaakt.

Qua afgekoppeld dakoppervlak zijn goede resultaten behaald. Het aantal deelnemende huishoudens blijft echter achter bij de verwachting, ondanks de communicatie-inspanningen. De belangrijkste reden lijkt te zijn dat bewoners nog terughoudend zijn vanwege de grote hoeveelheid regenwater die in hun eigen tuin wordt opgevangen en verwerkt gezien de natte jaren die we recent hebben gehad.

Het beleidskader

De gemeente is verantwoordelijk voor de aanleg en onderhoud van openbare wegen en civiele kunstwerken. Uitgangspunt is dat deze openbare verhardingen en civiele kunstwerken tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten worden onderhouden. Een achterstand bij het onderhoud kan de veiligheid van weggebruikers in gevaar brengen, leiden tot klachten, leiden tot ongevallen en het aansprakelijk stellen van de gemeente. Leidraad voor het onderhoud aan wegen en civiele kunstwerken is de systematiek voor rationeel wegbeheer van het CROW (nationaal kennisplatform voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte).

Het beheer

Voor het beheer van wegen en civiele kunstwerken is het Beheerplan Wegen en Civiele kunstwerken 2026-2035 vastgesteld. Met dit plan willen we inzicht geven in de huidige staat van onze wegen en civiele kunstwerken en in de manier waarop we het beheer en onderhoud hiervan vormgeven. Daarbij kijken we vooruit naar de invulling van het beheer voor de komende begrotingsperiode, met een doorkijk naar de lange termijn (tien jaar). Dit beheerplan wordt iedere vijf jaar geactualiseerd.

Bij de beheermaatregelen kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het tweejaarlijks uitvoeren van een inspectie en het bijhouden van de data in Geovisia. Op basis hiervan stellen we onderhoudsplannen op en stemmen we af met andere beheerdisciplines en projecten.

Voor de instandhouding van wegen en civiele kunstwerken is de voorziening ‘groot onderhoud wegen/bruggen’ ingericht. De storting in deze voorziening is afgestemd op verschillende beheerplannen en onderhoudsplannen voor het onderhoud van onze wegen en civieltechnische kunstwerken.

Het dagelijks onderhoud aan onze wegen, bruggen en civieltechnische kunstwerken voeren we uit op basis van de klachten/meldingen die via de Binnenbeterapp bij de gemeente binnenkomen. Deze ingekomen klachten worden, samen met de bij de inspecties geconstateerde kleine gebreken, op basis van prioritering verholpen. Het onderdeel gladheidbestrijding voeren we ten slotte uit op basis van een door het college vastgesteld gladheidsbestrijdingsplan.

Actuele ontwikkelingen

Elke twee jaar beoordelen we het onderhoudsniveau van alle verhardingen met een inspectie op basis van landelijke richtlijnen/normen. In het voorjaar van 2025 hebben we het totale wegen-areaal visueel geïnspecteerd. Op basis daarvan wordt het meerjaren onderhoudsprogramma elementenverharding 2026-2030 opgesteld.

Naast de visuele inspectie is in 2013 een grootschalig constructief onderzoek uitgevoerd aan onze doorgaande asfaltwegen om de levensduur en het onderhoudsniveau voor de middellange termijn te bepalen. In 2022 is een nieuw onderzoek uitgevoerd, met name voor de buitenwegen, welke als input dient voor een onderhoudsprogramma asfaltwegen vanaf 2026.

Elke vijf jaar beoordelen we het onderhoudsniveau van alle civiele kunstwerken op basis van landelijke normen/richtlijnen. De civieltechnische kunstwerken bestaan uit: bruggen, duikers, geluidschermen, grondkeringen en kano-aanlegsteigers. Deze kunstwerken  zijn in 2023 geïnspecteerd en opgenomen in een meerjarenplanning. Op basis van dit bestand plannen we de benodigde onderhoudswerkzaamheden en krijgen we inzicht in de geplande renovaties.  

Het afgelopen jaar heeft de gemeente diverse onderhouds- en herstelwerkzaamheden uitgevoerd aan bruggen, geluidsschermen en overige kunstwerken in de openbare ruimte.

Zo zijn bij de Laagveldbrug de dekplanken vervangen en zijn de langsliggers geconserveerd. In de Kaatse Bossen (Lage Heide) is een dekplank vervangen en is de volledige slijtlaag hersteld. Bij het Christoffelpad – Harriebrugske is eveneens een dekplank vervangen en is op drie locaties de slijtlaag vernieuwd vanwege schade.

Daarnaast heeft de gemeente aan de Zuidelijke Randweg–Heistraat (Dragonder, Valkenswaard) één glazen geluidsscherm vervangen. Aan de Damianusdreef zijn bij drie geluidsschermen aanvullende veiligheidsmaatregelen getroffen. Komend jaar wordt onderzocht hoe deze drie geluidsschermen volledig vervangen kunnen worden.

Kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren

Uit het beheersysteem GBI blijkt dat de gemeente Valkenswaard in totaal ca. 2.100.000 m2 verhardingen in beheer heeft en dat deze voldoen aan de in het KOOR gestelde kwaliteitsniveaus.

De financiële consequenties voor wegen worden via voorziening wegen en losse kredieten in de begroting opgenomen. 

Het beleidskader

De gemeente streeft ernaar om een gezonde, groene en klimaatbestendige leefomgeving te ontwikkelen die aansluit bij de koers zoals vastgelegd in de Omgevingsvisie 1.0. Daarbij willen we niet alleen bijdragen aan natuur en milieu, maar ook een aantrekkelijke, leefbare en toekomstbestendige woongemeente blijven. De visie benadrukt dat alle ontwikkelingen plaatsvinden binnen een duurzaam en circulair kader en dat de fysieke leefomgeving in evenwicht moet zijn met mens, plant en dier.

Ons waardevolle groen speelt hierin een belangrijke rol. We zetten in op het versterken van biodiversiteit, het verbeteren van de groenstructuur en het creëren van een woonklimaat dat ruimte, rust en diversiteit biedt. Groen moet niet alleen beschermd worden, maar ook bijdragen aan klimaatadaptie, gezondheid en recreatie. De groene kwaliteiten willen we actief benutten om bewoners en bezoekers te laten genieten van natuur en landschap.

Het Groenstructuurplan blijft daarbij een essentieel toetsingskader voor het behouden en versterken van bestaande groenelementen, en voor het zorgvuldig inpassen van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Deze lijn sluit aan bij de Omgevingsvisie, waarin transformatie van bestaande bebouwing en inbreiding centraal staan, met onderzoeken naar locaties voor verantwoorde uitbreiding.

Voor het beheer van de ruim 960 hectare bossen, natuurgebieden en landschappelijke elementen blijven we sturen op de ontwikkelrichting uit het Integraal Ontwikkelingsplan Bos- en Natuurterreinen. Daarbij voegen we de nieuwe ambities uit de Omgevingsvisie toe: het streven naar een klimaatbestendige, duurzame en energieneutrale omgeving, en het uitwerken van een groennorm die goed past bij de gemeente, met de 3-30-300-regel als richtlijn.

Over de gehele linie blijft vergroening een speerpunt. We kijken naar kansrijk stedelijk gebied om de 3-30-300-regel als richtlijn toe te passen en investeren daarmee in de aanplant van nieuwe bomen en het verbeteren van het groen zowel binnen de kernen als in het buitengebied. Daarmee dragen we bij aan een toekomstbestendig landschap en aan de regionale ambitie om als gemeente te groeien binnen de ruimtelijke kaders die passen bij onze groene identiteit.

Het beheer

De kwaliteit van het gemeentelijke groen wordt binnen het kwaliteitsgestuurd werken (beleidsplan KOOR) regelmatig geïnspecteerd. We houden hierbij rekening met klimaatadaptatie, biodiversiteit en ecologische waarden, onder andere door onderhoud te verminderen waar dat mogelijk is en uitsluitend mechanische onkruidbestrijding toe te passen.

De plaagdruk van de eikenprocessierups is de afgelopen jaren sterk afgenomen, maar we blijven inzetten op natuurlijke bestrijding met aangepast groen, bloemmengsels en het ophangen van mezenkasten en speciale broedkasten. Preventieve biologische bestrijding wordt verder afgebouwd en nog alleen toegepast op locaties met mogelijke gezondheidsrisico’s.

Tegelijkertijd neemt de overlast van de Aziatische hoornaar toe. Deze soort vormt een bedreiging voor de biodiversiteit en kan gevaarlijk zijn wanneer mensen in de buurt van nesten komen. De gemeente heeft hiervoor een actievere rol van de provincie overgenomen en werkt samen met vrijwilligers aan het opsporen en monitoren van nesten, terwijl inwoners gerichter worden geïnformeerd om meldingen te stimuleren.

Een nieuw vraagstuk vormen de wilde zwijnen die steeds vaker woonwijken betreden en schade veroorzaken aan particuliere tuinen, gemeentelijke gazons en plantsoenen. Daarnaast blijft de Japanse duizendknoop een hardnekkige exoot die moeilijk te beheersen is en hoge kosten met zich meebrengt, waardoor we ons richten op beheersing in plaats van uitroeiing.

We voeren al enkele jaren ecologisch bermbeheer uit en vervangen overtollige verharding gefaseerd door robuust groen dat biodiversiteit en klimaatadaptatie ondersteunt en tegelijk goed te beheren is. Deze vergroening verloopt stapsgewijs, omdat de beschikbare onderhoudscapaciteit beperkt is terwijl het groenareaal blijft groeien.

Actuele ontwikkelingen 

We actualiseren het groenbeleid zodat dit beter aansluit bij de Omgevingsvisie en bij nieuwe ontwikkelingen in het vakgebied. Daarbij werken we toe naar concretere en uitvoerbare beleidskaders, waaronder een realistischer toepassing van de herplantplicht. Door de toenemende ruimtedruk voor functies als wonen, werken, recreatie, energienetwerken, natuur, landbouw en water is herplant op dezelfde locatie steeds moeilijker. Daarom accepteren we voortaan ook vormen van compensatie zoals gevelgroen, groene daken en andere natuurinclusieve maatregelen. Bij nieuwbouwprojecten en gebiedsontwikkelingen die kansen bieden voor meer groen wordt vergroening nadrukkelijk als voorwaarde in vergunningen opgenomen.

Daarnaast versterken we het beleid rondom boombescherming bij bouwactiviteiten. We vragen bij ontwikkelingen om boom-effectanalyses of boombeschermingsplannen, zodat schade aan waardevol groen wordt voorkomen en de kwaliteit van bomen structureel beter wordt geborgd.

De bestaande beleidsregels worden verder in lijn gebracht met de Omgevingswet. Daarbij betrekken we groene organisaties om maatregelen voor klimaatadaptatie en biodiversiteitsverhoging verder uit te werken, en om ervoor te zorgen dat monumentale en andere waardevolle bomen of landschapselementen beter beschermd blijven.

We blijven inzetten op het stimuleren van biodiversiteit met ecologisch bermbeheer, bloembollen, minder verharding en initiatieven zoals tegelwippen en het adopteren van boomspiegels. In samenwerking met wijkcommissies, Woningbelang, Wood4Wood van MCB en het IVN voeren we kleinschalige projecten uit om inwoners te betrekken bij vergroening en klimaatadaptatie.

Beleidskader

Eind 2023 is de bestuursopdracht 2024-2028 vastgesteld met als doel om meer grip op vastgoed te krijgen middels het formuleren van een integrale vastgoedstrategie, het onderhoud van de vastgoedportefeuille meerjarig te borgen en ter voorkoming dat er voor het vastgoedbezit extra beroep zal moeten worden gedaan op de algemene middelen. Om het beoogde effect te halen zijn er hiervoor in 2024 meerde acties afgerond. Het meerjarenonderhoudsplan 2024 t/m 2043 voor het gemeentelijk vastgoed en de integrale vastgoedstrategie zijn in 2024 door de Raad vastgesteld.  In 2025 is de eerste jaarlijkse voortgangsrapportage vastgoed (als onderdeel van de integrale vastgoedstrategie), het accommodatieplan en huurbeleid vastgoed inclusief kostensystematiek opgesteld.

Portefeuilleoverzicht

De gemeente Valkenswaard beschikt over een grote en diverse vastgoedportefeuille. Het in eigendom hebben van dit vastgoed is voor een gemeente geen doel op zichzelf. Het vastgoed faciliteert in het kunnen uitvoeren van wettelijke taken, beleidsdoelstellingen en andere maatschappelijke functies.

De gemeente Valkenswaard kent in totaal 76 vastgoedobjecten met een totale omvang van circa 66.000m2 bruto vloeroppervlakte (bvo). Vanuit de wetgeving is er sprake van gedeeld eigendom tussen schoolbesturen (juridisch eigenaar) en de gemeente (economisch eigenaar/claimrecht). Wanneer het onderwijsvastgoed er buiten gelaten wordt betreft het 61 gebouwen en circa 46.500m2 bvo. Onderstaande grafiek geeft een uitsplitsing van de vastgoedportefeuille naar gebruiksdoel.

Het beleidskader

De gemeente is verantwoordelijk voor de aanleg en het onderhoud van de openbare verlichting langs de openbare wegen. Hiervoor is het “beheerbeleidsplan OVL 2013 2022” vastgesteld, inclusief de hierop aansluitende beheer- en uitvoeringsplannen. Belangrijk uitgangspunt is dat de openbare verlichting naast de verkeersveiligheid ook de sociale veiligheid vergroot. Tegelijkertijd willen we dat de openbare verlichting energiezuinig en niet lichtvervuilend is en dat deze een zo laag mogelijke belasting geeft voor de flora, fauna en de omgeving. Voor de afweging om wel of niet te verlichten worden de determineertabellen uit de richtlijn NPR 13201 gehanteerd. Uitgangspunt is: “Niet verlichten, tenzij…”.

In 2025 is het beheerbeleidsplan voor openbare verlichting geactualiseerd.

 Het beheer

We hebben de beschikking over een beheerprogramma, waarin de actuele gegevens van onze openbare verlichting zijn opgenomen. De vervanging van de openbare verlichting vindt plaats via investeringsprojecten. Afgeschreven conventionele verlichting wordt vervangen door LED-verlichting. De lasten en baten worden rechtstreeks in de exploitatie verantwoord.

Begin 2023 is het gecombineerd onderhouds- en vervangingsbestek aanbesteed voor de komende vier jaren. De aannemer draagt, naast het direct acteren op ontvangen storingen, ook zorg voor de juiste mutatiegegevens, klein- en grootschalige vervangingen en het dagelijks onderhoud waarbij wij als opdrachtgever de algehele regie voeren.

Actuele ontwikkelingen openbare verlichting

1. Lopende projecten (opdracht eind 2025)

Eind 2025 is opdracht gegeven voor de vervanging van de verlichting in het centrumgebied. Onderdeel hiervan is de implementatie van een telemanagementsysteem waarmee de openbare verlichting op afstand beheerd en gemonitord kan worden.

2. Vervanging verlichting op twee fietspaden

Daarnaast is opdracht verstrekt voor de vernieuwing van de verlichting op twee fietspaden:

• De Voort
• Het Christoffelpad

Deze paden worden voorzien van nieuwe LED-verlichting met dimmogelijkheden. ’s Nachts schakelt de verlichting automatisch over naar amberkleurig licht, ter beperking van lichtvervuiling en ter bescherming van de natuur.

3. Vervanging masten en armaturen binnen Valkenswaard

Op diverse locaties binnen de gemeente Valkenswaard worden in totaal:

•             73 lichtmasten vervangen

•             232 armaturen vernieuwd

4. Planning

De bovengenoemde werkzaamheden zijn eind 2025 gestart en worden naar verwachting in maart 2026 afgerond.

5. Vooruitblik 2026 en verder

In 2026 zetten we dit proces voort naast de reguliere onderhoudswerkzaamheden en incidentele vervangingen. Het streven is om in 2035 binnen de gehele gemeente 100% LED-verlichting gerealiseerd te hebben.

Kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren

Wij beschikken momenteel over 7.368 lichtmasten en 7.636 armaturen (inclusief grondspots).

Het beleidskader
Eén van de kerntaken van de gemeente Valkenswaard is de zorg voor een goed functionerend wegennet. Verkeersregelinstallaties (VRI’s) zijn daar een onderdeel van en hebben een belangrijke functie voor het realiseren van de beleidsdoelen. Deze beleidsdoelen gaan over belangrijke maatschappelijke thema’s als mobiliteit, bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid. Voor VRI’s is het Beheerbeleidsplan verkeersregelingen 2013-2022 vastgesteld.
In Valkenswaard staan momenteel dertien VRI’s, die eigendom zijn van de gemeente. Door slecht afgeregelde regelapparatuur, uitval of andere storingen kunnen gevaarlijke situaties ontstaan. Een adequaat VRI-beheer, waarbij storingen snel worden opgelost en versleten en slecht functionerende onderdelen (preventief) worden vervangen, is noodzakelijk. Zo kunnen we de kans op storingen verkleinen en de levensduur van de installatie verlengen.

Het beheer
Het technische beheer vraagt om een duidelijke beheerstrategie en bijbehorende financiële middelen. Alle installaties worden jaarlijks onderworpen aan een inspectie. Op basis van de resultaten daarvan actualiseren we het onderhoudsprogramma voor een periode van vier jaar. Voor de instandhouding van verkeersregelinstallaties hebben we geen voorziening ingericht maar worden de lasten en baten rechtstreeks in de exploitatie verantwoord. Voor grootschalig onderhoud en vernieuwingen richten we investeringsprojecten in.
Naast het technische beheer is het functionele beheer van de installaties belangrijk. Het zogenaamde verkeersbeheer beoordeelt onder meer aan de hand van kruispuntanalyses en binnengekomen wensen en klachten of we de verkeersregelprogramma’s in de verkeersregelautomaten (VRA’s) moeten aanpassen. VRI’s zijn ook een belangrijk verkeerskundig sturingsinstrument om verkeerstromen te beïnvloeden. Ook dit aspect maakt het noodzakelijk om actueel verkeersmanagement te voeren.

Actuele ontwikkelingen
De dertien VRI’s functioneren momenteel naar behoren. In 2024 is het traject gestart om de regelkasten van 6 vri's te vervangen door iVRI’s. Deze aanpassingen zullen een dynamisch verkeersmanagement mogelijk maken wat de doorstroming zal bevorderen. Voor deze aanpassingen is een rijkssubsidie aangevraagd en nog in behandeling bij het ministerie. De eerste 3 iVRI's zullen naar verwachting in het voorjaar van 2026 operationeel zijn.

Kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren
Het aantal storingen en meldingen is een goede indicatie van de technische staat van een VRI. In combinatie met informatie uit het jaarlijks preventief onderhoud actualiseren we de planning voortdurend waar dat nodig is.

Het beleidskader
In 2015 is het beheerbeleid voor speelvoorzieningen vastgesteld. Daarin is opgenomen dat we het aantal speelplekken verminderen, de speelplekken aanpassen aan de situatie in de wijk en waar mogelijk de kwaliteit van de overblijvende locaties verbeteren. Bij aanpassingen kijken we ook nadrukkelijk naar de toegankelijkheid conform ‘Agenda 22’, waarbij het uitgangspunt is dat (speel)voorzieningen voor iedereen toegankelijk zijn.

Voor het beheer en onderhoud van de speelplekken is daarnaast het ‘Besluit veiligheid van attractie- en speeltoestellen’ van belang. Hierin zijn de wettelijke verplichtingen opgenomen waaraan speeltoestellen moeten voldoen.

Het beheer
Vanuit het beheerprogramma speelvoorzieningen is een meerjarenplanning opgesteld voor groot onderhoud en vervanging. De concrete onderhoudsplannen worden gebaseerd op de jaarlijks wettelijk verplichte veiligheidsinspecties en de technische staat van de speelvoorzieningen. De kosten voor het onderhoud worden rechtstreeks in de exploitatie verantwoord. De vervanging van speelvoorzieningen wordt gedekt vanuit de bestemmingsreserve speeltoestellen.

 Actuele ontwikkelingen
In 2025 zijn we gestart met het opstellen van een nieuw beleidsplan voor spelen en bewegen in de openbare ruimte, met daaraan gekoppeld een uitvoeringsplan om de openbare ruimte in Valkenswaard speel- en beweegvriendelijker te maken.

Met de realisatie van de pumptrack, de natuurspeeltuin Dukaathof en de renovatie van verschillende speelplekken, zoals aan de Warande, Geervalk en Oude School, is de gemeente Valkenswaard al begonnen met deze opgave.

 Kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren
Wij verzorgen momenteel het beheer, onderhoud en de vervanging van 73 speelplekken. In totaal staan er 443 openbare speel- en beweegtoestellen in onze gemeente.

Het beleidskader
De beleidsvisie ‘Valkenswaard beweegt naar de Toekomst’ en de geldende normen van NOC*NSF en de sportbonden vormen het gemeentelijk beleidskader voor de buitensportvoorzieningen. Met dit beleid zorgen we ervoor dat de accommodaties voldoen aan de maatschappelijke basisnormen voor de (breedte)sport.

Het beheer
Het Meerjareninvesteringsplan buitensportaccommodaties (MIP) geeft inzicht in de omvang, het kwaliteitsniveau en de theoretische levensduur van onze buitensportvoorzieningen. Het kwaliteitsniveau wordt jaarlijks gecontroleerd en waar nodig bijgesteld in het MIP.

Op basis van deze gegevens blijkt dat over een periode van dertig jaar gemiddeld € 550.000 per jaar nodig is om het toekomstig gebruik van deze voorzieningen te kunnen garanderen. Jaarlijks geven we via de Nota Kaders aan welke buitensportvoorzieningen in het betreffende begrotingsjaar worden vervangen.

Het Meerjarenonderhoudsplan buitensportaccommodaties (MJOP) biedt inzicht in de middelen die jaarlijks nodig zijn om via regulier en dagelijks onderhoud het vereiste kwaliteitsniveau te behouden. Wanneer dit onderhoud niet of in mindere mate wordt uitgevoerd, bestaat het risico dat de theoretische levensduur van de buitensportaccommodaties en sportvelden niet wordt gehaald en dat klachten van gebruikers toenemen.

Actuele ontwikkelingen
In 2025 is het beachveld gerealiseerd, is het kunstgrasveld van De Valk gerenoveerd, is glasvezel aangelegd op sportpark Den Dries, is de veldverlichting van VVH vervangen en is veldverlichting aangelegd op veld 4 en 5 bij SV Valkenswaard.

Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen voor de renovatie van de kunstgrasvelden van RKVV Dommelen en SV Valkenswaard in 2026 en voor de aanleg van een extra kunstgrasveld bij SV Valkenswaard.

Verder zijn gesprekken gevoerd met Enexis over diverse werkzaamheden op sportpark Den Dries en het Valkterrein, gericht op de verzwaring van het elektriciteitsnet.

Het beleidskader 
In het KOOR (Kwaliteit Onderhoud Openbare Ruimte) is vastgelegd dat het onderhoud van onze kapitaalgoederen op kwaliteitsniveau “gemiddeld B” moet worden uitgevoerd. Daarnaast gelden diverse wetten en regelingen, zoals de Wegenverkeerswet, het Attractiebesluit en eisen van sportbonden, waarin bepalingen zijn opgenomen over het onderhoud van kapitaalgoederen.

In het kader van het project “Beheer op orde” is een professionele beheerorganisatie ingericht, die voor de uitvoering van haar werkzaamheden moet kunnen beschikken over bedrijfsvoertuigen en machines.

Het beheer 
Het onderhoud van de bedrijfsvoertuigen en machines wordt deels uitgevoerd door eigen personeel in onze garage. Jaarlijks moeten voertuigen en machines ook worden vervangen. Hiervoor is de bestemmingsreserve “Tractie Ruimtelijk Beheer” ingesteld. Naast de voertuigen en machines van het team B&U zijn hierin ook de voertuigen van bodes en BOA’s opgenomen. Het college stelt jaarlijks het benodigde vervangingsbudget beschikbaar vanuit deze reserve.

Het Tractiebeheerplan vormt de kern van onze strategische benadering voor de instandhouding en verduurzaming van het tractiebestand.

 Actuele ontwikkelingen 
In 2025 is één nieuwe tractor aanbesteed. Door de lange levertijd is deze echter niet in 2025 geleverd. Daarnaast is onderzocht welke elektrische bakwagens op de markt beschikbaar zijn. In het vierde kwartaal van 2025 zijn diverse nieuwe modellen geïntroduceerd, wat aanleiding gaf om de aanschaf van een nieuwe bakwagen, die op de vervangingslijst stond, uit te stellen. Aangezien in 2026 ook een bakwagen aan vervanging toe is, worden beide voertuigen gezamenlijk aanbesteed.

Het tractiebestand is afgestemd op de nieuwe beheerorganisatie. Waar mogelijk elektrificeren we voertuigen en machines, waarmee de gemeente een voorbeeldfunctie nastreeft.

Het doel van deze financieringsparagraaf is de uitvoering van de treasuryfunctie in beeld te brengen. De treasuryfunctie bestaat uit de taken financiering, cashmanagement en renterisicobeheer met als doel: de organisatie te voorzien in de behoefte aan vreemd vermogen tegen zo laag mogelijke kosten en te beschermen tegen ongewenste financiële risico’s. De uitvoering ervan vereist beslissingen in een complexe geld- en kapitaalmarkt. Onder de functie valt ook het garanderen van geldleningen door derden.

Financiering binnen de gemeente Valkenswaard gaat volgens het systeem van totaalfinanciering. Dit houdt in dat er geen rechtstreeks verband bestaat tussen een bepaalde investering en de aangetrokken financieringsmiddelen. Jaarlijks wordt de financieringsbehoefte bepaald. De gemeentelijke eigendommen financieren we door het eigen vermogen in de vorm van reserves en voorzieningen en door middel van langlopende geldleningen.

Tussentijdse schommelingen in de financieringspositie worden door een rekeningcourant overeenkomst en kasgeldleningen opgevangen. Bij benutting van kasgeldfaciliteiten wordt de afweging gemaakt of en wanneer omzetting in een vaste geldlening noodzakelijk is. Daarnaast wordt gekeken naar de rentepercentages en de verwachte ontwikkeling daarvan. Het streven is telkens om de gemiddelde rente zo laag als mogelijk te houden.

Het renterisico is het volume aan uitstaande schuld, dat aan een renteherziening onderhevig is. De wetgever heeft in de wet Fido eisen gesteld aan het maximum aan renterisico dat een gemeente in enig jaar mag lopen. Deze vinden hun uitdrukking in de kasgeldlimiet en de renterisiconorm.

Kortlopende schuld: de kasgeldlimiet
In de Wet Fido is een norm gesteld voor het maximum bedrag waarmee de gemeente haar investeringen met kortlopende middelen (looptijd < 1 jaar) mag financieren: de zogenaamde kasgeldlimiet. Deze limiet bedraagt maximaal 8,5% van het begrotingstotaal en is voor 2024 berekend op € 8,748 miljoen.
Met de Bank Nederlandse Gemeenten is een overeenkomst financiële dienstverlening (rekening-courant) gesloten met een kredietfaciliteit van maximaal € 5,0 miljoen.

Startersleningen
In 2025 zijn via Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) leningen verstrekt aan starters binnen onze gemeente. De gemeente verstrekt 25% van de afgesloten lening. Het rijk en de provincie verstrekken het resterende deel van 75% van de leningen aan deze starters.

In 2025 is er circa € 80.000 ontvangen aan rente op uitzettingen de Rijksschatkist (schatkistbankieren). Daarnaast zijn ook rentebaten ontvangen voor de uitzettingen van de Groene Zone. Daarnaast is het omslagpercentage van de rente op eigen investeringen eind 2025 herberekend. Hiermee is het percentage van de omslagrente bijgesteld van 1 % naar 0,75%. Hiermee wordt dus ook minder rente toegerekend aan de taakvelden, ten opzichte van 2024. 

De gemeente Valkenswaard is, net als alle aangesloten gemeenten, aandeelhouder bij de BNG Bank. Jaarlijks ontvangen we hiervoor een dividenduitkering. In 2025 bedroeg het dividend over de 12.987 aandelen € 1,41 per aandeel. In totaliteit is er € 18.000 ontvangen aan dividend.

De gemeente Valkenswaard staat loopt voor een aantal instellingen een kredietrisico. De gemeente staat voor deze (sociale) instellingen garant of heeft een achtervangpositie. In onderstaande tabel wordt weergegeven wat deze risico's zijn, mochten de instellingen niet aan hun financiële verplichtingen kunnen voldoen. 

Inleiding

De wereld verandert in hoog tempo. Daarmee veranderen ook onze maatschappelijke opgaven. Dit heeft direct invloed op de manier waarop wij werken, samenwerken en hoe we onze dienstverlening organiseren.

De Toekomstvisie 2040 geeft aan dat dit vraagt om een organisatie die flexibel is en kan meebewegen met veranderingen om nu en in de toekomst goede, toegankelijke en passende dienstverlening te kunnen bieden aan onze inwoners.

Dit betekent dat onze organisatie zich continu moet ontwikkelen. Dit vraagt om flexibiliteit van onze medewerkers én passende kennis, vaardigheden en ondersteuning voor onze medewerkers om hun werk, nu en in de toekomst, goed te kunnen doen.

Als gemeente zetten we ons in voor het algemeen belang én voor de behoeften van specifieke groepen in de samenleving. Dit dienstverlenende karakter moet zichtbaar zijn voor onze inwoners, organisaties en partners met wie we samenwerken en onze inwoners en partners mogen van ons verwachten dat wij hier actief en professioneel invulling aan geven.

Organisatie ontwikkeling
Binnen het programma Organisatieontwikkeling is gewerkt aan het versterken van de organisatie en het ondersteunen van de medewerkers bij het uitvoeren van hun taken. Bij al deze inspanningen stonden onze kernwaarden Empathisch, Gelijkwaardig, Oplossingsgericht en Daadkrachtig centraal in ons werken en handelen.

Arbeidsmarktontwikkeling

Op het gebied van arbeidsmarktontwikkeling is ingezet op het profileren als aantrekkelijke werkgever door het aanscherpen van vacatureteksten, deelname aan de banenmarkt Weredi en het aantrekken van trainees vanuit het regionale project Ruimte voor Groei. Ook zijn sollicitatiegesprekken vernieuwd en meer ingericht als een wederzijds en gelijkwaardig kennismakingsgesprek.

Binden en boeien van medewerkers

In het kader van binden en boeien van medewerkers is er doorlopend aandacht voor een goede onboarding van medewerkers met als doel een zorgvuldige en warme start binnen de organisatie. Daarnaast is ingezet op het waarderen en behouden van bestaande medewerkers door blijvende aandacht te geven aan het binden en boeien van onze medewerkers, onder andere door het houden van de goede gesprekken en de informatie uit de goede gesprekken en exitgesprekken te gebruiken om te verbeteren.  

De ontwikkeling van medewerkers is gestimuleerd door inzet op coaching en het aanbod van de interne opleidingsacademie. Ook is gewerkt aan het versterken van de samenwerking binnen en tussen teams door hier regelmatig aandacht aan te besteden.

Organisatie inrichten

Organisatiebrede processen zijn geanalyseerd en waar nodig verbeterd, waaronder het bestuurlijk proces.

Aanpak werklocaties

In 2025 stemde de gemeenteraad in met de vervolgaanpak van het corona-herstelplan. Daarbij hoort het ontwikkelen van een visie voor de vier gemeentelijke werklocaties en een plan voor een passende kantoorinrichting, die aansluit bij de toekomstige manier van werken. Een extern adviesbureau werkt nu samen met betrokkenen aan een gedragen visie en plan van aanpak. In 2026 wordt het voorstel aan de gemeenteraad voorgelegd.

Aanschaf keuken

In 2025 heeft de gemeenteraad ingestemd met en middelen beschikbaar gesteld voor vervanging van de keuken in het gemeentehuis. Daarop is de aanbesteding gestart. Na afronding daarvan zal opdracht worden gegeven en zal naar verwachting in 2026 de keuken worden vervangen.

Ontwikkelingen in de bedrijfsvoering GRSA2

Bedrijfsvoering A2
De paragraaf bedrijfsvoering geeft een toelichting op de onderdelen Bedrijfsvoering en Werk & Inkomen. De GRSA2 voert deze taken uit voor de 70.000 inwoners van de gemeenten Cranendonck, Heeze-Leende en Valkenswaard, als voor haar eigen interne organisatie. Deze paragraaf biedt inzicht in de ontwikkelingen omtrent bedrijfsvoering, gericht op het adequaat uitvoeren en het bieden van een kwalitatieve dienstverlening.

Ontwikkeling GRSA2
Het bestuur heeft bestuur vier harmonisatiethema’s benoemd, namelijk E-HRM, budgetbeheer, arbeidsmarktstrategie en slimmer en efficiënter werken. Deze thema’s zijn in 2025 nader uitgewerkt en vertaald naar concrete acties en verbetermaatregelen. Afronding staat gepland voor 2026.

Het invullen van specialistische functies bleef ook dit jaar uitdagend als gevolg van de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt. Om de continuïteit van de dienstverlening te waarborgen is, waar noodzakelijk, gebruik gemaakt van externe inhuur.

In 2025 lag het accent op het versterken van de interne organisatie en het realiseren van financiële beheersing als randvoorwaarde voor verdere ontwikkeling van de dienstverlening. De GRSA2 heeft een start gemaakt met het sturen op budgetten en doelmatigheid. De kwaliteit van de P&C-cyclus blijft een aandachtspunt voor de GRSA2. De gemeenteraden hebben zowel bij de begroting 2026 als de Berap 2025 kritische zienswijzen ingediend. De accountant bevestigd in het rapport bij de jaarrekening 2025 het beeld dat de P&C-cyclus van de GRSA2 en het budgetbeheer verbeterd moeten worden. Het bestuur van de GRSA2 heeft opdracht gegeven om de aanbevelingen uit de managementletter 2025 van de GRSA2 uit te werken in een verbeterplan

Informatieveiligheid en privacy
Gemeenten verwerken grote hoeveelheden (persoons)gegevens. Het is daarom essentieel dat informatie betrouwbaar, beschikbaar en beschermd blijft. Informatiebeveiliging en privacy blijven voor de gemeenten en de GRSA2 een kernonderdeel van professioneel en zorgvuldig werken.

Gedurende het jaar 2025 waren niet alle noodzakelijke functies, zoals Chief Information Security Officer (CISO) en Functionaris Gegevensbeheer, bezet. Eind 2025 is het team formatief op sterkte gekomen. Hiermee is een basis gelegd om verder te bouwen aan de implementatie en borging van informatieveiligheid en privacy.

Daarnaast heeft de GRSA2 deelgenomen aan de gezamenlijke aanbesteding Cyberweerbaarheid, gericht op diensten die ondersteunen bij het verhogen van de digitale weerbaarheid en het voldoen aan nieuwe wet- en regelgeving, zoals de Cyberbeveiligingswet (Cbw) en BIO2 (NIS2).

Gemeenten leggen jaarlijks verantwoording af over informatiebeveiliging via ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit). ENSIA is gebaseerd op de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) en omvat onder meer een externe IT-audit voor de domeinen DigiD en Suwinet.

Belastingen
De Waarderingskamer heeft de GRSA2 opnieuw de best mogelijke beoordeling toegekend voor alle drie de deelnemende gemeenten. Het percentage formele bezwaren op de OZB is ten opzichte van 2024 gedaald.

Gegevensbeheer basisregistraties
In 2025 heeft de GRSA2 ingezet op het borgen van de kwaliteit en actualiteit van de basisregistraties onder andere door inzet van verbeterde datadistributie-systeem en versnelde inwinning/uitvoering van objectdata. Daarnaast is er een nieuwe kaartviewer geïmplementeerd en uitgedragen aan de gemeenten waarmee de gemeenten sneller en beter inzicht in de eigen Geo-grafische data hebben en daardoor beter kan sturen.

Informatie- en archiefbeheer
De GRSA2 heeft in 2025 het beleid en de metadataschema’s geactualiseerd en een kwaliteitszorgsysteem ingevoerd. Daarnaast is gestart met de gefaseerde overbrenging van archiefstukken naar het e-depot. De resterende activiteiten lopen volgens planning door in 2026.

I&A-visie en ontwikkelingen
In 2025 zijn eerste stappen gezet in de uitvoering van de bijbehorende projectenportfolio op thema’s zoals dienstverlening, informatievoorziening, digitale veiligheid en de ICT-werkomgeving. De verdere uitwerking van de I&A-visie en ontwikkelingen zoals AI en datagedreven werken zijn nader uitgewerkt en worden gedurende 2026 behandeld.

W&I
De werkzaamheden van de afdeling Werk & Inkomen volgden in 2025 de landelijke ontwikkelingen en de opgaven van de drie deelnemers. De aanbesteding van re-integratie- en participatietrajecten is afgerond, waardoor een actueel en passend ondersteuningsaanbod beschikbaar is gekomen. Daarnaast is het project Klant in Beeld gerealiseerd, waarmee inwoners uniform in beeld zijn gebracht en actuele informatie beschikbaar is via het W&I-datawarehouse.

In 2025 hebben de organisaties ingestemd met een breed minimabeleid. De GRSA2 heeft hiervoor een uitvoeringsplan opgesteld, gericht op een zo uniform en geharmoniseerd mogelijke uitvoering.

Daarnaast heeft de GRSA2 gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuwe uitvoeringsvisie, gebaseerd op vertrouwen, gelijkwaardigheid en de kernwaarden van de wet. De mensgerichte aanpak is verder versterkt door professionalisering van klantmanagers en door het structureel inbedden van casuïstiek overleggen binnen de W&I-subteams en het kernteamoverleg. Hiermee is de integraliteit en samenwerking binnen Werk & Inkomen verder verbeterd.

Ook in 2025 heeft het team Werk & Inkomen uitvoering gegeven aan tijdelijke regelingen, zoals het leefgeld voor Oekraïense vluchtelingen en ondersteuning van gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire.

Tot slot zijn in 2025 de voorbereidingen gestart voor de invoering van de Participatiewet in Balans (spoor 1), waarmee de basis is gelegd voor een tijdige en zorgvuldige implementatie van de nieuwe wettelijke kaders.

Functieboek en HR-gesprekscyclus 

Sinds 2017 wordt er gebruik gemaakt van de HR21-systematiek. Een onderdeel van de HR-gesprekscyclus is ‘Het goede gesprek’ waarin de medewerker en manager op basis van gelijkwaardigheid in gesprek gaan over de werkzaamheden en -omstandigheden. Hier wordt met name wordt ingezet op het welzijn en de ontwikkeling van de toekomstbestendige medewerker. Iedere medewerker voert minimaal eens per jaar dit gesprek met de leidinggevende en bijna alle gesprekken hebben in overgrote gedeelte hebben deze gesprekken in 2025 plaatsgevonden, waarbij aandacht is geweest voor het welzijn van de medewerker.

Medewerker onderzoek (MO)

Elke drie (3) jaren wordt onder de medewerkers van de A2-gemeenten en de A2-organisatie een medewerker onderzoek (verder: ‘MO’) uitgevoerd. In 2022 heeft dit MO voor de laatste keer plaatsgevonden. Er is een aanbesteding in het najaar van 2024 geweest, waarna Effectory de partij is geworden die het MO gaat uitvoeren. Valkenswaard was voornemens dit in 2025 te laten plaatsvinden, echter, in het kader van harmonisatie, is deze pas in januari 2026 uitgezet om dit tegelijkertijd met de andere A2-organisaties te kunnen uitzetten. Er kan hierdoor een vergelijking gemaakt worden met het eerdere MO van 2022 en zo worden gekeken naar de ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan in deze afgelopen periode. Hoewel het onderzoek pas in januari 2026 is uitgezet, kan al wel worden aangegeven dat er een responspercentage is behaald van 84%, hetgeen een stijging is ten opzichte van het MO 2022 te weten 77% en dat het medewerkersonderzoek mooie resultaten laat zien. Zo bevelen medewerkers de gemeente meer dan het landelijk gemiddelde aan als werkgever.

De arbeidsmarkt staat onder druk. Volgens onderzoek van het A&O fonds kampen gemeenten met drie onvermijdelijke ontwikkelingen: de arbeidskrapte blijft de komende jaren aanhouden, de vergrijzing zet door en de druk op werknemers neemt toe. Voor gemeente Valkenswaard gelden deze ontwikkelingen zeker ook.

Dit dwingt de organisatie ertoe om anders te kijken, te denken en te handelen ten opzichte van de arbeidsmarkt. Enerzijds zijn er korte termijn acties opgepakt om het ontstane probleem beheersbaar te maken, anderzijds wordt er gewerkt aan een planning voor de middellange termijn. Ook de leeftijdsopbouw van het huidige personeelsbestand maakt dat er nu actie ondernomen moet worden voor de middellange termijn om de vacatures die nog zullen gaan ontstaan straks adequaat in te kunnen vullen. Bovendien blijkt uit onderzoeken dat jongere werknemers minder lang bij eenzelfde werkgever in dienst blijven en andere behoeften hebben. Het is in 2025 gelukt om 11 medewerkers jonger dan 35 jaar aan onze organisatie te verbinden.

In regionaal verband wordt er ook gewerkt aan het arbeidsmarktvraagstuk. Vanuit het project “Ruimte voor groei” hebben we een trainee aan ons kunnen verbinden. Binnen de organisatie maken we daarnaast gebruik van een drietal trainees die we een leertraject aanbieden en die we inzetten op projecten met als doel om hen te binden aan onze organisatie. Naast het vinden van nieuwe medewerkers focust de organisatie zich ook op het binden & boeien van bestaande medewerkers. Hoe houden we medewerkers binnen de organisatie en wat is daarvoor nodig? Naast korte termijn acties die doorlopend zijn ingezet is er in het kader van vinden, binden & boeien in beeld gebracht wat de vraagstukken zijn voor de middellange termijn, de oorzaken en de mogelijke oplossingsrichtingen. Vervolgens worden er acties aan gekoppeld, deze worden in 2026 verder uitgewerkt.

Korte termijn acties

In het overzicht met betrekking tot de personeelsopbouw zijn het CMD, B&W en Raad niet meegenomen. 

Met ingang van het boekjaar 2023 is de gemeente verplicht om zelf een rechtmatigheidsverantwoording op te stellen. Hiermee legt het college zelfstandig verantwoording af in hoeverre de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. Dit houdt in dat deze in overeenstemming zijn met door de raad vastgestelde kaders zoals de begroting en verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. 

De raad heeft een verantwoordingsgrens vastgesteld waarboven de afwijkingen (fouten en onduidelijkheden) moet worden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. De verantwoordingsgrens voor fouten en onduidelijkheden gezamenlijk, is vastgesteld op 2% van de totale lasten exclusief mutaties in de reserves en is daarmee vastgesteld € 2.402.120.

Verder heeft de raad met het college afgesproken dat onrechtmatigheden vanaf € 50.000 (rapportagegrens) in de paragraaf bedrijfsvoering worden toegelicht. Deze toelichting gaat in op de bevindingen van het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en het misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) criterium. 

De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld volgens de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV en de financiële- en controleverordeningen van de gemeente. Daarnaast geldt het Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O) beleid als toetsingskader voor de rechtmatigheidsverantwoording. 

Begrotingscriterium  

Het begrotingscriterium heeft betrekking op de grenzen van de baten en lasten in de door het college van burgemeester en wethouders geautoriseerde begroting. Het gaat hierbij om de investeringskredieten en de hiermee samenhangende programma’s, waarbinnen de financiële beheer handelingen tot stand komen. Bij onze controles voor het begrotingscriterium hebben wij geen onrechtmatigheden geconstateerd die uitkomen boven de verantwoordingsgrens. Wel zijn er een aantal onrechtmatigheden die boven de rapportagegrens vallen, en verderop in deze paragraaf worden toegelicht.  

Het College informeert de raad door middel van twee tussentijdse rapportages over de realisatie van de begroting van de gemeente in het lopende boekjaar. Het vaststellen van de tussentijdse rapportages door de raad leidt tot een wijziging van de programmabegroting (in geval van wijziging van baten en/of lasten op programmaniveau) en/of het investeringskrediet. Deze toelichting maakt onderdeel uit van de toelichting op de baten en lasten in de jaarrekening. In de financiële verordening hebben we afgesproken dat het begrotingscriterium wordt beoordeeld op het niveau van programma’s. Uitgangspunt is dat iedere afwijking van de begroting als onrechtmatig wordt beschouwd. Afwijkingen worden als acceptabel beschouwd als:
a) Er is sprake van een overschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding compenseren;
b) Er is sprake van een over- of onderschrijding op een open-einde regeling;
c) Er is sprake van een overschrijding die volgens afspraken met de raad gedekt wordt door een (egalisatie)reserve;
d) Er sprake is van een storting in een voorziening om te voldoen aan wettelijke taken;
e) Er is sprake van een over- of onderschrijding van de geraamde baten;
f) Er is sprake van een onderschrijding van de geraamde lasten;
g) Wanneer de kosten tijdig aan de raad zijn gemeld – zelfs in dat geval dat deze niet tot een begrotingswijziging hebben geleid. Het melden bij de jaarrekening van het desbetreffende jaar wordt niet gezien als tijdig.

De uitwerking van het begrotingscriterium in de rechtmatigheidsverantwoording volgt uit de financiële verordening artikel 11. Daarnaast is in 2025 de kadernota rechtmatigheid aangepast met een nadere uitwerking rondom het thema begrotingscriterium. Daarbij wordt het volgende schema gehanteerd: 

Toelichting op afwijkingen begrotingscriterium 

Er zijn een aantal afwijkingen boven de € 50.000 welke toegelicht dienen te worden:  

Wat betreft het begrotingscriterium dienen er 4 programma’s toegelicht te worden. Bij deze programma’s is er sprake van een overschrijving op de lastenkant. Per programma wordt onder de tabel toegelicht waarom het college deze als acceptabel beoordeeld. 

Programma 1

In programma 1 is een overschrijding op de lasten van € 453.000. Het merendeel van deze overschrijding wordt verklaard door hogere kosten voor Jeugd, Wmo en Bijstand. Omdat al deze regelingen open-einde regelingen zijn, worden deze kosten als acceptabel aangemerkt.

Programma 2

In programma 2 is er een netto-overschrijding op de lasten van € 119.000. Deze extra lasten zien met name toe op de extra benodigde inhuur voor zowel de bestemmingsplannen, als voor de toezicht en handhaving. Omdat de kosten passen binnen het totale P-budget, wat ook zo gerapporteerd is in de paragraaf bedrijfsvoering, worden de extra kosten op het programma als acceptabel aangemerkt. Voor een gedetailleerde verklaring verwijzen we naar de verantwoording programma 2. 

Programma 4

In programma 4 is een overschrijding op de lasten van € 1.424.000. Deze wordt voor een bedrag van € 1.319.000 door de benodigde storting in de voorziening Wethouders pensioenen. Deze voorziening is verplicht om aan het einde jaar op niveau te zijn, om zo te kunnen voldoen aan de dekking voor de pensioenverplichtingen van (gewezen) wethouders. Omdat deze voorziening aan het einde van het jaar berekend wordt en fluctueert, wordt hier geen begroting tegenover gezet. Tevens is de voorziening bijgesteld op het niveau om te voldoen aan de correcte overdrachtswaarde van de pensioenen, welke op 1 januari 2028 plaats zal vinden. Daarom wordt deze beoordeeld als acceptabel. Hiermee blijft wel een onrechtmatigheid van 105.000 bestaan op programma 4. Voor een toelichting hierop verwijzen we naar de verantwoording in de programma 4.  

Programma 5

Op programma 5 is een overschrijding van € 663.000. Dit wordt verklaard door een storting in de voorziening verlofsparen á € 275.000, welke hiermee op het juiste niveau gebracht is. Daarmee worden deze uitgaven als acceptabel aangemerkt. Tevens is er ook minder rente toegerekend aan investeringen, a € 500.000. Financieel technisch leidt dit tot een afwijking op de lasten. Hier staan echter in de overige programma’s dekking tegenover. Hiermee wordt deze overschrijding ook als acceptabel aangemerkt. 

Overschrijding investeringsbudgetten 

De overschrijdingen op de investeringskredieten zijn minimaal. Op het krediet voor de renovatie kleedkamer HOD is in overschrijding. Aangezien de werkzaamheden in 2026 nog doorlopen, zal in de Bestuursrapportage 2026 voorgesteld worden het krediet op te hogen. Hiermee zal het krediet voldoende zijn en bij afsluiting niet overschrijden.

Daarnaast is voor de inrichting van de N69 tussen de Europalaan en Valkenierstraat een overschrijding van €50.000. Omdat deze overschrijding toe ziet op een project uit de projectenportefeuille, en in de totale portefeuille nog voldoende krediet beschikbaar is, wordt deze aangemerkt als acceptabel.  

Reservemutaties

Aan stortingen in de reserves is een bedrag van € 4.219.000 begroot en € 4.178.000 gerealiseerd. De afwijking valt onder de rapportagegrens.

Aan onttrekkingen aan de reserves is een bedrag van € 6.842.000 begroot en € 6.265.000 gerealiseerd. Er is dus minder onttrokken aan de reserves.

Conclusie: er hebben in 2025 geen ongeautoriseerde reservemutaties plaatsgevonden. 

Voorwaardencriterium

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheers handelingen. Deze eisen zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur.  
 

Onrechtmatigheden als gevolg van ten onrechte niet Europees aanbesteden 
 
1. Inkoop graszaden en meststoffen 
Bevinding: er is geen overeenkomst voor de aankoop van graszaden en meststoffen 
Onrechtmatigheid: de totale uitgaven over de afgelopen 4 jaren zijn boven de Europese aanbestedingsgrens, namelijk € 222.205. Deze werkzaamheden blijven onrechtmatig zolang er geen aanbestedingstraject wordt opgestart. In 2025 gaat het om een bedrag van € 18.739. De uitgaven lopen door in 2026. 
Maatregel: Reeds een aanbesteding opgestart.  
 
2. Beplantingswerkzaamheden 
Bevinding: voor beplantingswerkzaamheden is er geen (raam)overeenkomst afgesloten. 
Onrechtmatigheid: de totale uitgaven over de afgelopen 4 jaren zijn boven de Europese aanbestedingsgrens, namelijk € 419.101. De uitgaven lopen door in 2026. De overschrijding in 2025 is € 108.445. 
Maatregel: Na de spend-analyse halverwege 2026 worden eventuele vervolgstappen in de aanbestedingsprocedure gestart.
 
3. Inhuur projectleiders fysiek domein
Bevinding: voor de inhuur van projectleiders is er geen (raam)overeenkomst afgesloten en loopt niet via Yacht (inkooppartner). 
Onrechtmatigheid: de totale uitgaven over de afgelopen 4 jaren zijn boven de Europse aanbestedingsgrens, namelijk € 257.424. De uitgaven lopen door in 2026. De overschrijding in 5is € 73.240. 
Maatregel: Na de spend-analyse halverwege 2026 worden eventuele vervolgstappen in de aanbestedingsprocedure gestart.
 
4. Inkoop brandstoffen 
Bevinding: er is geen overeenkomst voor de aankoop brandstoffen 
Onrechtmatigheid: de totale uitgaven over de afgelopen 4 jaren zijn boven de Europese aanbestedingsgrens, namelijk € 319.199. In 2025 gaat het om een bedrag van € 11.624.  
Maatregel: Er is reeds een nieuwe aanbesteding geweest. De resterende gemaakte kosten betreffen de overgangsperiode.  

5. Groenwerkzaamheden 
Bevinding: er is geen overeenkomst voor de uitvoering van groenwerkzaamheden 
Onrechtmatigheid: de totale uitgaven over de afgelopen 4 jaren zijn boven de Europese aanbestedingsgrens, namelijk € 271.841. In 2025 gaat het om een bedrag van € 46.754.  
Maatregel: Na de spend-analyse halverwege 2026 worden eventuele vervolgstappen in de aanbestedingsprocedure gestart.

6. Materialen verharding openbare ruimte
Bevinding: er is geen overeenkomst voor de inkoop van verharding voor de buitenruimte. 
Onrechtmatigheid: de totale uitgaven over de afgelopen 4 jaren zijn boven de Europese aanbestedingsgrens, namelijk € 329.604. In 2026 gaat het om een bedrag van € 10.856.  
Maatregel: Na de spend-analyse halverwege 2026 worden eventuele vervolgstappen in de aanbestedingsprocedure gestart.

7. Inkoop materialen openbare ruimte
Bevinding: er is geen overeenkomst voor inkoop voor materialen in de openbare ruimte 
Onrechtmatigheid: de totale uitgaven over de afgelopen 4 jaren zijn boven de Europese aanbestedingsgrens, namelijk € 456.062. In 2025 gaat het om een bedrag van € 61.225.  
Maatregel: opstarten van een aanbesteding van deze werkzaamheden. 

8. Werkzaamheden verkeersveiligheid
Bevinding: er is geen overeenkomst voor de uitvoering van projecten omtrent verkeersveiligheid.
Onrechtmatigheid: de totale uitgaven over de afgelopen 4 jaren zijn boven de Europese aanbestedingsgrens, namelijk € 268.298. In 2025 gaat het om een bedrag van € 85.462.  
Maatregel: Na de spend-analyse halverwege 2026 worden eventuele vervolgstappen in de aanbestedingsprocedure gestart.

9. Inhuur vergunningen en begeleiding WABO 
Bevinding: voor de inhuur voor het vergunningsproces en de begeleiding WABO is geen aanbestedingsdocument.  
Onrechtmatigheid: De totale uitgaven over de afgelopen 4 jaar zijn boven de Europese aanbestedingsgrens, namelijk € 344.128. Voor 2025 gaat het om een bedrag van € 118.530. In 2026 wordt de inhuur beëindigt. Het betreft hier inhuur van externe deskundigheid die niet via het traject van Yacht ingekocht kon worden. 
Maatregel: de inhuur loopt vanaf 2026 via Yacht, waarmee de inkopen rechtmatig zijn.  

Misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) criterium  

Het misbruik en oneigenlijk gebruik heeft betrekking heeft op het voorkomen, detecteren en corrigeren van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden en gemeentelijke eigendommen bij financiële beheers handelingen. Hiervoor is door de gemeente Valkenswaard M&O beleid vastgesteld. Bij de interne controle is hier uiteraard ook de benodigde aandacht voor.  

Volgens artikel 1 van het Besluit begroting en verantwoording (BBV) zijn verbonden partijen privaat-of publiekrechtelijke organisaties waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft.

Een bestuurlijk belang wordt beschreven als zeggenschap, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij uit hoofde van stemrecht. Als de gemeente een bedrag aan de verbonden partij ter beschikking stelt dat niet verhaalbaar is indien de verbonden partij failliet gaat of waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt, spreekt men van een financieel belang. 
Uitgangspunt bij het participeren in verbonden partijen is dat deze vorm van samenwerking op basis van synergie de gemeente kansen biedt voor het realiseren van de doelstellingen. Bepaalde vormen van samenwerking
kunnen ook risico’s met zich meebrengen. Denk hierbij niet alleen aan  bestuurlijke/politieke risico’s, maar ook aan financiële risico’s. 

 In onderstaande tabellen worden alle verbonden partijen behandeld. Voor zover definitieve jaarrekeningen nog niet beschikbaar zijn, worden conceptcijfers ingevuld, dan wel n.n.b. (nog niet bekend). 
Alle onderstaande verbonden partijen worden door de BBV geclassificeerd als gemeenschappelijke regelingen.

De manier waarop de gemeente invloed uitoefent op de realisatie van ruimtelijke plannen kan kortweg worden gezien als de essentie van gemeentelijk grondbeleid. Een slagvaardig grondbeleid is een randvoorwaarde voor het welslagen van ruimtelijk en sectoraal beleid. Toekomstvisie, Structuurvisie, Omgevingsvisie, Woningbouwprogramma en andere beleidsnota’s geven richting aan de toekomstige ontwikkeling van Valkenswaard. Om te zorgen dat de gemeente daarin de regie kan voeren is het van belang dat zij zich naast publiekrechtelijke kaders kan bedienen van privaatrechtelijke kaders en instrumenten. Dit kan door het voeren van een dynamisch grondbeleid. De doelstellingen en werkwijzen en instrumenten van het grondbeleid liggen vast in de Nota Grondbeleid, vastgesteld op 16 mei 2024.

De werkelijke grondprijzen worden gebaseerd op taxaties door een beëdigd taxateur. De grondprijzen voor sociale woningbouw worden periodiek tegen het licht gehouden en indien nodig bijgesteld.

Op basis van een voorlopige aanslag hoeven we vanaf 2024 geen vennootschapsbelasting af te dragen. In de reserve Grondexploitaties is geen reservering opgenomen voor een mogelijk afdracht over de jaren 2023-2025. Mocht deze zich voordien dan zal die afgedekt worden met toekomstige positieve resultaten. 

We zijn 2025 begonnen met 8 actieve grondexploitaties. In 2025 is 1 exploitatie afgesloten. Jaarlijks worden de lopende bouwgrondexploitaties (grexen) geactualiseerd. Het proces van de actualisatie valt samen met het proces van de jaarrekening. Op basis van de voorgaande parameters worden onderstaande resultaten op einddatum geraamd. Dit is exclusief de reeds genomen tussentijdse resultaten. De reeds tussentijds genomen winsten zijn verwerkt in de boekwaarde per 31-12-2025. 

Er zijn geen bedrijfsterreinen in ontwikkeling. Voor de negatieve grondexploitaties zijn voorzieningen op basis van netto contante waarde per 1-1-2026 gevormd. 

De omvang van deze voorziening wordt jaarlijks bepaald op basis van de verlieslatende grondexploitaties. Op basis van de netto contante waarde wordt de benodigde omvang bepaald. Mutaties worden verwerkt via de reserve Grondexploitaties. Op basis van de geactualiseerde calculaties en het afsluiten van de grondexploitatie Emmalaan ontstaat de volgende voorziening per eind 2025 op basis van de netto contante waarde. Op eindwaarde bedraagt het tekort op de negatieve plannen ca € 2,55 miljoen.   

Op 24 februari 2022 heeft de raad ingestemd met een systematiek voor het bepalen van de ondergrens van de reserve Grondexploitaties. In onderstaande opbouw is hiermee rekening gehouden.

Conclusie is dat er € 68.000 onttrokken wordt aan de algemene reserve. Dit ter versteviging van de reservepositie. 

Per jaareinde 2025 is er 1 grondexploitatie afgesloten. De overige grondexploitaties lopen door. Een toelichting per complex wordt hieronder gegeven.

Wat wilden we bereiken?

Op 1 mei 2022 is de Wet open overheid in werking getreden. De Wet open overheid (Woo) heeft tot doel de transparantie van de overheid te vergroten en de toegang tot overheidsinformatie te verbeteren. De wet is bedoeld om burgers en organisaties meer inzicht te geven in het functioneren van de overheid en om de democratische controle te versterken. In deze paragraaf doen we verslag over de uitvoering van 2025.

De implementatie van de Wet open overheid wordt centraal georganiseerd door de Gemeenschappelijke Regeling Samenwerking A2- gemeenten waarvoor in 2025 een Woo-coördinator is aangesteld die tevens de rol vervult van projectleider. De implementatie van de Woo wordt hiermee projectmatig aangepakt en ondersteunt de gemeente Valkenswaard in de uitvoering..

Wat hebben we gedaan?

De implementatie van de Woo vindt gefaseerd plaats en richt zich op 3 hoofdthema’s:
1. actief openbaar maken van informatie in 11 verplichte informatiecategorieën;
2. passief openbaar maken van informatie (Woo-verzoeken);
3. informatiehuishouding op orde.

Actieve openbaarmaking
De Woo verplicht overheden om -gefaseerd, door middel van tranches- actief documenten uit de verschillende informatiecategorieën te publiceren. Dit is onderdeel van het project dat in 2025 verder is voortgezet. De gemeente Valkenswaard voldeed in 2024 al aan de eerste tranche van de Woo. In de loop van 2025 is gewerkt aan de openbaarmaking van de informatie categorieën van de tweede tranche waarmee we nu gedeeltelijk voldoen aan de wettelijke verplichting tot actieve openbaarmaking van:

1.    Jaarplannen en jaarverslagen

2.    Bij vertegenwoordigende organen ingekomen stukken

3.    Agenda’s en besluitenlijst bestuurscolleges

Ook is de gemeente Valkenswaard aangesloten op de Woo-index.

Passieve openbaarmaking
In 2025 heeft gemeente Valkenswaard 54 Woo-verzoeken ontvangen, waarvan er 39 zijn afgehandeld. 51% van deze verzoeken is binnen de wettelijke termijn afgehandeld. De behandeling van Woo-verzoeken legt veel druk op de ambtelijke capaciteit. Een groot deel van de verzoeken zijn complex of omvangrijk en leggen druk op de wettelijke termijnen wat van invloed is op de doorlooptijden van een Woo-verzoek. Ook speelt de administratieve opvolging en interne informatiehuishouding hier een rol in. Naarmate er meer informatie proactief openbaar zal worden gemaakt, zal het aantal Woo-verzoeken mogelijk afnemen, hoewel dit zich moeilijk laat voorspellen. De verwachting is dat meer regie op het afhandelingsproces een positieve bijdrage kan leveren aan de tijdige en kwalitatieve afhandeling.

Informatiehuishouding op orde
“Informatiehuishouding” betreft de opslag, het beheer en de verstrekking van gegevens binnen een organisatie. Dit moet goed georganiseerd zijn, zodat iedereen snel toegang heeft tot de benodigde informatie en om de besluitvorming te kunnen verantwoorden. In 2025 hebben we ons voornamelijk gericht op bewustwording van een correcte informatiehuishouding. De benodigde stappen zijn gezet om de informatie uit tranche 1 en 2 goed te ontsluiten.

2026 en verder
In 2026 en 2027 zet de verplichting tot actieve openbaarmaking van de opvolgende tranches zich voort. We streven ernaar om in 2026 focus te houden op het actief openbaar maken van de documenten uit de informatie categorieën. De actieve rol van de Woo contactpersonen en de Woo-coördinator zal hieraan bijdragen.

De kwaliteit van de samenleving in de gemeente Valkenswaard – bestaande uit de kernen Valkenswaard, Borkel & Schaft en Dommelen – wordt mede gekenmerkt door de hoge mate van sociale samenhang. Het fundament van die sociale samenhang wordt gevormd door betrokken burgers die vorm geven aan de samenleving, hun samenleving. Veel activiteiten die burgers ontplooien komen tot stand in georganiseerd verband. De gemeente Valkenswaard vindt die activiteiten belangrijk. Daarom verstrekt de gemeente jaarlijks subsidies aan een breed scala van meer dan honderd verenigingen en organisaties. 

Er zijn veel verschillende subsidies en daarom is er een algemene subsidieverordening op hoofdlijnen. Het is een procedureverordening en daarnaast zijn er beleidsregels. De subsidies kunnen structureel of incidenteel zijn voor subsidierelaties met gewone en intensieve sturing.

Intensieve subsidierelaties scoren hoog op bepaalde criteria, zoals het van vitaal belang zijn voor het welbevinden van de burger, het bepalend zijn voor het al dan niet realiseren van gemeentelijke beleidsdoelstellingen en het vormen van een groot financieel risico. Met deze relaties is intensiever contact vanuit de gemeente, om zowel op bestuurlijk als op ambtelijk niveau tot een goed plan en een adequate monitoring te komen.

Sinds 2019 geldt de Subsidieverordening 2016 – gewijzigd. Gebaseerd op de algemene subsidieverordening stelt de gemeenteraad bij de jaarlijkse begrotingsbehandeling per cluster het bedrag vast dat maximaal als subsidie door het college kan worden verleend aan organisaties. Dit zogenaamde subsidieplafond is bedoeld voor het daaropvolgende jaar en moet gebruikt worden om de doelen binnen het cluster te bereiken. Als er extra activiteiten nodig zijn om het beleid goed te kunnen uitvoeren, moet dat passen binnen de kaders van het subsidieplafond. 

Op basis van het in 2016 vastgestelde subsidiebeleid zijn de subsidies verdeeld in clusters. Deze clusters geven aan welke maatschappelijke doelen worden gediend. In onderstaande tabel geven we inzicht in de plafonds en de realisatie per subsidiecluster.